Quan sát. Lắng nghe. Ghi nhận. Chia sẻ

Category: Đời Sống (Page 1 of 2)

“It’s not the years in your life that count. It’s the life in your years.” ― Abraham Lincoln (1809–1865)

Sự tích Bánh Giầy Bánh Chưng: Thông điệp Lịch sử của Vua Hùng Vương thứ 6

Trần Trung Tín

Vào dịp Tết, gần như bánh chưng là món ăn truyền thống không thể thiếu trong mọi gia đình người Việt. Và cũng gần như mọi người đều biết đến sự tích bánh giầy bánh chưng1, với Lang Liêu dâng lên Vua bánh giầy, bánh chưng để cúng tổ tiên nhân dịp Tết, đời Hùng Vương thứ sáu (1.712–1.632 trước Tây lịch [TTL]), khoảng 3.650 năm trước đây. 

Nhằm mục đích tìm hiểu thêm về sự tích bánh giầy bánh chưng đã được lưu truyền từ nhiều ngàn năm, chúng tôi xin mạn phép góp thêm một cái nhìn mới, chú trọng vào tính cách lịch sử và xã hội của thời bấy giờ.

1. Truyền thuyết hay Sự kiện Lịch sử?

Sự tích Bánh Giầy Bánh Chưng là truyền thuyết (myth), không là sự kiện lịch sử. Đã không có bằng chứng khảo cổ hay văn bản nào xác định được niên đại của sự kiện trên. Cũng không có bằng chứng xác nhận cuộc thi do Vua Hùng Vương thứ 6 đề ra và người con tên Lang Liêu.

Hiện đang ở thế kỷ thứ 21, chúng ta hãy tìm hiểu sự tích bánh giầy bánh chưng từ một góc độ khác. Hãy không nhận xét và phân tích sự tích này trên tính cách thần thoại. Mà hãy chú trọng khảo sát các biểu tượng liên hệ mật thiết đến sự tiến hóa của xã hội Việt khoảng 3.650 năm trước, vào thời Hùng Vương thứ 6.

Continue reading

Lawfare của Mỹ trong chữ Việt — Chính trị và Công lý tại Hoa Kỳ

Từ ngữ lawfare — chiến tranh pháp lý — ra đời lúc nào? Đến nay vẫn chưa ai xác định được. Tuy nhiên, theo National Defense University Press, việc dùng luật pháp như vũ khí của chiến tranh (use of law as a weapon of war) đã có từ thời 1600s.

Nhưng từ năm 2001, chữ lawfare được biết đến nhiều sau bài tiểu luận của Đại tá Không quân Charles Dunlap. Theo đó, ông đã minh họa sự trỗi dậy của lawfare qua chiến dịch Kosovo 1999. Hiện nay, ông là Executive Director of Duke Law School’s Center on Law, Ethics and National Security (Giám đốc Điều hành Trung tâm Luật pháp, Đạo đức và An ninh Quốc gia, Đại học Duke).

Ở bình diện quốc tế, Nga, Trung Hoa và Hoa Kỳ đều am tường việc kết hợp lawfare với các hoạt động trong chiến trận thông tin (information operations). Nhưng ở bình diện quốc gia, có lẽ chỉ tại Hoa Kỳ mới được chứng kiến một dạng thức lawfare có tính toàn diện và công khai trước công luận.

Khi nói đến lawfare, luật pháp, hay chính trị và công lý, là phải nói đến “chữ” và “nghĩa” của các từ ngữ liên hệ. Bởi vì trong chiến trận ở những lãnh vực trên, “chữ” và “nghĩa” chính là “đạn dược” và “thuốc súng.”

Dưới đây là các trao đổi giữa Góp Nhặt Cát Đá (GNCĐ) với ChatGPT — chỉ thuần về chữ-và-nghĩa; không màu sắc chính trị phe phái. Thêm vào đó là chút suy nghĩ về công lý tại Mỹ. Sau cùng là một ít ngắn gọn về  “công lý” hàng ngày của người Việt bình thường― rất đơn giản, thực tế và hữu hiệu. Xin được chia sẻ cùng quý vị  phần chuyển ngữ của cuộc mạn đàm lý thú này.


Continue reading

Thảo luận với ChatGPT (AI) về ‘Ba Cha Con’ thuyền nhân

Vì muốn tìm hiểu về khả năng và mức độ “nhận thức” của ChatGPT2 (AI) về tiếng Việt, tôi đã “nộp” lên chatgpt.com truyện ngắn Ba Cha Con cho ChatGPT “đọc.”

Khi đọc xong, ChatGPT đưa ra “phản hồi” khá sâu sắc. Nhưng vẫn thiếu sót. Vì thế tôi đặt câu hỏi. Sau đó, ChatGPT và tôi đã trao đổi nhiều ý kiến qua lại.

Có lúc trao đổi bị “căng” vì ít nhiều có “đụng” đến những chỗ “nhạy cảm” ở mặt chính trị, lịch sử, xã hội; hoặc ý thức về đạo đức và trách nhiệm của AI.

Những trao đổi không định trước này, vô hình trung, đã hình thành một cuộc thảo luận khá có ý nghĩa. Và blog GNCĐ xin giới thiệu đến quý vị cuộc thảo luận này.  

Để có thể kiểm chứng tính xác thực của cuộc thảo luận giữa người và AI (ChatGPT), bên dưới các phần đăng trên gopnhatcatda.com là những screenshots chụp lại các phần tương ứng, đã thể hiện trên chatgpt.com.

Thêm nữa, mọi lỗi chính tả, hoặc typos của GNCĐ  khi “bút đàm” với ChatGPT và những phần ChatGPT in đậm đều được giữ nguyên.

Thân mời quý vị bạn đọc theo dõi cuộc “thảo luận” giữa GNCĐ và ChatGPT. 


Continue reading

Truyền Thông Thiên Tả Tại Mỹ

Vào ngày 09/4/2024, bài báo I’ve Been at NPR for 25 Years. Here’s How We Lost America’s Trust.3 của Uri Berliner, một senior bussiness editor cho NPR, đăng trên The Free Press đã làm nhiều giới truyền thông Hoa Kỳ kinh ngạc.

NPR = National Public Radio là một tổ chức truyền thông (media organization), được thành lập bởi một đạo luật năm 1967 của Quốc hội Hoa Kỳ.  NPR có một hệ thống với hơn 1,000 đài phát thanh công cộng phát sóng trên toàn nước Mỹ. 

Có thể nói, từ thời Tổng thống Obama đến nay, Hoa Kỳ đã bị khuấy động mạnh qua nhiều hình thái của một Culture War4—Chiến tranh Văn hóa.

Qua bài báo của Uri Berliner, được chuyển sang Việt ngữ dưới đây, quý bạn đọc có thể hiểu được phần nào suy nghĩ và hành động của giới truyền thông thiên tả, liên quan đến cuộc “Chiến tranh Văn hóa” nói trên.

Trong bài chuyển ngữ, ở những nơi mà nội dung có tính cách “nhạy cảm,” thì bên cạnh phần Việt ngữ sẽ có phần tương ứng trong Anh ngữ.  Như vậy, quý vị có thể dễ dàng đối chiếu và lượng định sự xác thực của phần chuyển ngữ.

Ngoài ra, người dịch xin được cung cấp thêm phần Phụ Chú, sơ lược về một vài điều như: Liberal và Progressive, Equality và Equity, DEI…  Tương tự, phần Chú Thích được cung cấp bởi người dịch – không phải của tác giả Uri Berliner. 

Riêng về NPR, ngày 16/4/2024, NPR thông báo quyết định ngưng chức Uri Berliner trong 5 ngày không trả lương (five-day suspension without pay). Ngày 17/4/2024, Uri Berliner từ chức5.
 

Ngày 8 tháng 5, 2024: Tiểu Ban Subcommittee on Oversight and Investigations của Hạ Viện Hoa Kỳ mở cuộc điều trần với chủ đề “Examining Accusations of Ideological Bias at NPR, a Taxpayer Funded News Entity”6 (Updated May 11, 24). 


Continue reading

Originalism: Trường Phái Nguyên Thủy Tại Tối Cao Pháp Viện Mỹ

Cuối tháng 6/2022, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ công bố nhiều phán quyết quan trọng ảnh hưởng đến nền tảng của luật pháp và thay đổi sâu rộng đến xã hội, chẳng hạn như phán quyết chấm dứt quyền phá thai của phụ nữ được luật pháp của chính quyền liên bang Hoa Kỳ bảo vệ trong gần 50 năm qua (để cho tiểu bang quyền quyết định), thu hẹp lại những giới hạn về quyền sở hữu súng...

Trong cố gắng tìm hiểu những thay đổi quan trọng này, xin giới thiệu đến quý vị phần chuyển ngữ của bài nhận định về một số phán quyết nói trên: Why Liberal Justices Need to Start Thinking Like Conservatives, đã đăng trên tạp chí Time ngày 30/6/2022.

Ông Akhil Reed Amar, tác giả bài nhận định, là một học giả Hoa Kỳ nổi tiếng về luật hiến pháp. Ông là Sterling Professor của Law and Political Science at Yale University.

Học trò của ông có nhiều người đã thành danh, trong đó có: John Yoo (Cộng Hòa, Deputy Assistant Attorney General, thời TT Bush 43), Chris Coons (Dân Chủ, Thượng Nghị Sĩ của Delaware từ 2010), Jake Sullivan (Dân Chủ, Cố vấn An ninh Quốc gia, thời TT Biden), Cory Booker (Dân Chủ, Thượng Nghị Sĩ của New Jersey từ 2013), Josh Hawley (Cộng Hòa, Thượng Nghị Sĩ của Missouri từ 2019), Alex Azar (Cộng Hòa, Bộ Trưởng của Health and Human Services thời TT Trump, 2018-2021).


Continue reading

Hội Nghị Thượng Đỉnh Mỹ Châu Lần IX Và Vấn Đề Di Dân Bất Hợp Pháp Tại Hoa Kỳ

Vừa qua, Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ châu, Summit of the Americas, lần thứ chín được tổ chức tại Los Angeles, California đã bế mạc. Hội nghị này diễn ra từ ngày 6/6/2022 đến 10/6/2022. 

Theo như công bố của Tòa Bạch Ốc liên quan đến vấn đề di cư7, thì một trong những mục tiêu trụ cột của Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ châu lần này là Giải quyết cuộc khủng hoảng di cư chưa từng có trong khu vực – Addressing the unprecedented migration crisis in the region.

Tuy nhiên, cũng hôm thứ Hai ngày 6 tháng 6, 2022, Tổng thống Mexico, ông Obrador, được xem là người đứng đầu trong hầu hết các nhà lãnh đạo phe tả trong khu vực Châu Mỹ Latin, xác nhận ông sẽ không tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ châu để phản đối việc chính quyền của Tổng thống Biden đã không mời Cuba, Nicaragua và Venezuela tham dự.

Continue reading

Truyền thông xử án Rittenhouse

Từ ngày 1/11/2021 đến 19/11/2021, đã phiên xử Kyle Rittenhouse, bị buộc tội cố ý bắn người trong vụ bạo loạn tại Kenosha, Wisconsin. Trước đó, giới truyền thông đã cung cấp nhiều tường thuật và phân tích. Tuy nhiên, những thông tin mang nhiều thành kiến, như kỳ thị màu da, không chính xác và có khi đi đến mức sai lc.

Jonathan Turley đã có ý kiến đăng trên USA TODAY, ngày 19/11/2021, qua bài báo From Kenosha riots to Kyle Rittenhouse trial, biased media coverage makes everyone angrier (Từ những bạo loạn tại Kenosha đến phiên tòa xử Kyle Rittenhouse, sự tường thuật nặng thành kiến của giới truyền thông làm mọi người thêm tức giận).

Tác giả Jonathan Turley, thành viên của Hội đồng Cộng tác viên (Board of Contributors) của USA TODAY, là Shapiro Professor of Public Interest Law tại George Washington University. Ông còn là nhà phân tích pháp lý (a legal analyst) cho đài Fox News. Xin mời quý vị, quý bạn đọc phần chuyển ngữ của bài báo.


Continue reading

Quyền Tự Vệ Bằng Súng Tại Mỹ

Trần Trung Tín

Thứ Sáu ngày 19 tháng 11, 2021, sau hơn 25 giờ làm việc trong 4 ngày, toàn thể bồi thẩm đoàn, gồm mười hai (12) thành viên, tại tòa án ở Kenosha, Wisconsin đã quyết định Kyle Rittenhouse không có tội (not guilty) trước một cáo buộc về tội cố ý sát nhân cấp độ thứ nhất và bốn cáo buộc với các tội danh khác, theo tin CNN.

Vụ xử Kyle Rittenhouse được nhiều giới tại Hoa Kỳ quan tâm theo dõi vì có liên hệ đến nhiều yếu tố khác nhau như chính trị, kỳ thị màu da, và bên cạnh đó là những yếu tố pháp luật và quyền được mang và giữ vũ khí, được quy định trong Tu Chính Án thứ Hai của Hiến pháp Hoa Kỳ – Second Amendment to the United States Constitution.

Từ thập niên 1990s đến nay, đã có hai cuộc xung đột vì màu da làm rúng động toàn nước Mỹ:

  1. Năm 1992, tại Los Angeles County, California, bạo loạn đã xẩy ra sau khi tòa xử trắng án bốn người cảnh sát da trắng đã sử dụng sức mạnh quá mức (excessive force) khi bắt giữ một người da đen tên Rodney King
  2. Năm 2020, tại thành phố Minneapolis, Minnesota, một viên cảnh sát da trắng đã giết người da đen tên George Floyd, và đã tạo nên luồng sóng phản đối dữ dội từ cả người da đen lẫn da trắng trên khắp nước Mỹ.

Theo nhận xét riêng của người viết, hai cuộc biểu tình phản đối nói trên đều khởi đi từ yếu tố chính đáng, bắt nguồn từ việc nhân viên công lực người da trắng đã kỳ thị và ngược đãi người da đen – có trường hợp đưa đến việc sát nhân.

Tuy nhiên, bên cạnh những người biểu tình, phản đối chính đáng còn có sự tham dự của nhiều phần tử trộm cướp, hôi của và nhiều thành phần vô chính phủ (arnachist), tùy tiện đốt phá, hủy hoại và cướp bóc tài sản của người dân.

Và một khi chính quyền sở tại không đủ khả năng hoặc không đủ ý chí để bảo vệ sinh mạng và tài sản của người dân thì việc có người đứng ra hành xử “Quyền Tự Vệ Bằng Súng” là điều khó tránh khỏi.

Continue reading

Ngôn luận trên Internet rồi sẽ đi về đâu?

Hiện nay, việc điều hợp (moderation) và kiểm duyệt nội dung phát biểu (content) vẫn đang xảy ra trên các mạng truyền thông xã hội (social media), hay Internet platforms của Big Tech. Việc làm này của Big Tech đụng chạm nặng đến nguyên tắc cột trụ của người Mỹ trong đời sống: Tự do Ngôn luận. Giải quyết việc này sẽ không đơn giản, nhất là vì hiện nay Big Tech được bảo vệ bởi luật trong Section 230.

Tổng Thống Thomas Jefferson có lần nói: When injustice becomes law, resistance becomes duty. (Khi bất công trở thành luật, thì kháng cự trở thành trách nhiệm.)

Continue reading

Độc Tài Từ Phe Tả

Trong thời gian vừa qua, tại nhiều thành phố lớn ở Mỹ, đã có những hành động chống phá cực đoan, có khi là bạo động, được thực hiện bởi những nhóm thuộc phe tả như Antifa, hoặc bởi phong trào Black Lives Matter (BLM) mà nhiều người cho là đã đẩy mạnh lịch trình nghị sự của những thành phần cực tả

Cũng như trên mặt truyền thông đại chúng, như TV, báo chí, hay qua các mạng truyền thông xã hội như Facebook, Twitter hay YouTube, đã thường thấy xuất hiện những biện pháp kiểm duyệt, hay tước bỏ diễn đàn (de-platform) ngăn cấm không cho người không cùng quan điểm chính trị, hay xã hội sử dụng. Trong số đó, có người bị “chế tài” đơn giản chỉ vì họ đi “chệch hướngvới các phong trào tả phái “dòng chínhđương thời như Woke hay BLM. Và những biện pháp trừng phạt có tính cách độc đoán áp chế của phe tả thường diễn ra trong một môi trường “văn hóa” mới: Cancel culture.

Tuy nhiên, có nhiều chuyên gia vẫn không nhìn ra được tính cách áp chế, độc tài nơi những hành động nói trên của nhiều thành phần phe tả. Để tìm hiểu tình trạng này, xin mời quý vị đọc phần chuyển ngữ của bài báo The Experts Somehow Overlooked Authoritarians on the Left của Sally Satel đăng trên The Atlantic ngày 25/9/2021. Tác giả  bài báo là một chuyên gia bệnh tâm thần (psychiatrist), một học giả thường trú tại American Enterprise Institute, và là đồng tác giả của quyển sách Brainwashed: The Seductive Appeal of Mindless Neuroscience. Bà là giáo sư thỉnh giảng tại Vagelos College of Physicians and Surgeons của Đại học Columbia, New York.


Continue reading
« Older posts