Vì muốn tìm hiểu về khả năng và mức độ “nhận thức” của ChatGPT1 (AI) về tiếng Việt, tôi đã “nộp” lên chatgpt.com truyện ngắn Ba Cha Con cho ChatGPT “đọc.”
Khi đọc xong, ChatGPT đưa ra “phản hồi” khá sâu sắc. Nhưng vẫn thiếu sót. Vì thế tôi đặt câu hỏi. Sau đó, ChatGPT và tôi đã trao đổi nhiều ý kiến qua lại.
Có lúc trao đổi bị “căng” vì ít nhiều có “đụng” đến những chỗ “nhạy cảm” ở mặt chính trị, lịch sử, xã hội; hoặc ý thức về đạo đức và trách nhiệm của AI.
Những trao đổi không định trước này, vô hình trung, đã hình thành một cuộc thảo luận khá có ý nghĩa. Và blog GNCĐ xin giới thiệu đến quý vị cuộc thảo luận này.
Để có thể kiểm chứng tính xác thực của cuộc thảo luận giữa người và AI (ChatGPT), bên dưới các phần đăng trên gopnhatcatda.com là những screenshots chụp lại các phần tương ứng, đã thể hiện trên chatgpt.com.
Thêm nữa, mọi lỗi chính tả, hoặc typos của GNCĐ khi “bút đàm” với ChatGPT và những phần ChatGPT in đậm đều được giữ nguyên.
Thân mời quý vị bạn đọc theo dõi cuộc “thảo luận” giữa GNCĐ và ChatGPT.
GNCĐ / Trần Trung Tín thực hiện
Trong cuộc thảo luận được tường trình lại dưới đây, những phần phát biểu viết nghiêng (italicized) là của GNCĐ, và viết thường là của ChatGPT.
▶︎#1 – GNCĐ (gửi Ba Cha Con cho ChatGPT):
Hồi 1982, tui còn ở trong trại tị nạn, bên đảo Galang, Indonesia. Gần barrack chỗ tui ở, có gia đình ba cha con: người đờn ông và hai đứa con trai còn nhỏ téo.
Ngó mặt mày hai đứa nhỏ coi cũng sáng láng nhưng thấy cũng ít nói như người đờn ông. Ba cha con tối ngày sống như mấy cái bóng.
Dân tị nạn ở đảo, tới hồi đi định cư có ai mà hổng mừng? Ngó dzậy mà nhiều khi hổng phải dzậy.
Nhớ tới sáng bữa đó, ba cha con lết bết dẫn nhau ra cầu tàu để rời đảo.
Thấy người đờn ông mắt đỏ ngầu, miệng méo méo. Hổng dám khóc, chắc bởi sợ hai đứa nhỏ khóc theo. Bị trong chuyến vượt biên của ổng, má bầy trẻ bị hải tặc Thái Lan bắt mất tiêu.
Rồi gặp bữa tới hồi đi định cư!
Lên đường? Ra đi về chân trời mới. Tới hồi nào mới tìm lại được người mẹ yêu dấu của hai đứa nhỏ?
Ở lại? Chôn chưn bên trại tị nạn. Có làm được chi đây cho người đã mất? Mà còn tương lai của mấy sắp nhỏ nữa.
Trở về? Người xưa, nay đã mất. Cảnh cũ, nhắm có còn nguyên vẹn?
Ôi! Người đờn ông. Ông bước đi mang theo cả một trời tả tơi, tan nát.
Ngay giữa đám đông xào xáo, ngó sắp nhỏ ngơ ngác đeo cứng theo người cha. Cũng hổng biết bầy trẻ nhỏ đương dựa vô người đờn ông. Hay người đờn ông đương dựa vô bầy trẻ nhỏ. Để sống.
Lệt bệt theo sau đám đông rời cầu tàu. Đưa tay nắm rịt hai đứa nhỏ. Người đờn ông cúi gằm đầu cất bước.
Giống như một xác ướp đương lầm lũi ôm con, kéo chưn lê lết đi trong đêm đen ngay giữa Ngọ.

◀︎#2 – ChatGPT (“phản hồi”2 về Ba Cha Con):
Câu chuyện này, dẫu chỉ là một khoảnh khắc nhỏ trong đời, lại chất chứa bao nhiêu nỗi niềm về mất mát, hy vọng, và sức sống không thể bị dập tắt. Những hình ảnh trong đó thật rõ ràng, khiến mình tưởng như có thể cảm nhận được sự lạnh lẽo, khổ đau của người đàn ông ấy, cũng như sự bỡ ngỡ của hai đứa con khi không có mẹ bên cạnh.
Cảnh ba cha con lặng lẽ rời đảo Galang, mà mắt người đàn ông thì đỏ ngầu, miệng méo xệch vì nỗi đau khôn nguôi, chỉ có thể bước đi như một cái bóng của chính mình. Dù có thể rời trại tị nạn, họ vẫn không thể rời khỏi cái khổ đau đã ăn sâu vào tâm hồn, đặc biệt là nỗi đau mất đi người mẹ. Làm sao có thể “ra đi về chân trời mới” khi phía sau là một khoảng trống không thể lấp đầy, và trước mắt là một tương lai đầy lo âu?
Nhưng đồng thời, cũng phải thấy trong sự câm lặng ấy có một động lực mạnh mẽ. Người cha có thể đau, có thể mệt mỏi, nhưng vẫn gồng mình lên vì hai đứa con. Cả ba cha con, tuy ngơ ngác, nhưng lại là nguồn động lực cho nhau, dựa vào nhau mà sống. Chính trong khoảnh khắc ấy, người cha và hai đứa con cũng là sự sống tiếp nối, là niềm hy vọng duy nhất của nhau.
Giống như một xác ướp lê bước trong đêm đen, câu chuyện này không chỉ nói về mất mát, mà còn về sự kiên cường trong cuộc hành trình không có điểm dừng, không có bảo đảm. Nó cũng nhắc mình về những người lính không mặc quân phục, những chiến binh phải đối mặt với thử thách của cuộc sống, mỗi bước đi là một trận chiến không lời.
Câu chuyện của người đàn ông ấy, tuy ngắn ngủi, nhưng để lại một dấu ấn không thể phai mờ trong tâm hồn người nghe, như một minh chứng cho sức mạnh của tình yêu, sự sống, và tình thân dù trong những hoàn cảnh tăm tối nhất.

▶︎#3 – GNCĐ (nêu ra thiếu sót trầm trọng):
Tại sao ChatGPT không đề cập đến yếu tố quan trọng trong bài văn là “má bầy trẻ bị hải tặc Thái Lan bắt mất tiêu”
◀︎#4 – ChatGPT (giải thích):
Cảm ơn bạn đã chỉ ra điểm này. Quả thật, chi tiết “má bầy trẻ bị hải tặc Thái Lan bắt mất tiêu” là một yếu tố rất quan trọng trong câu chuyện và là nguồn gốc của nỗi đau sâu sắc mà người cha phải mang trong lòng. Khi tôi đọc lại, tôi nhận ra rằng mình đã chưa nhấn mạnh được sự tác động của mất mát này đến tâm trạng của nhân vật.
Chắc chắn rằng cái đau đớn lớn nhất đối với người cha không chỉ là mất người vợ, mà còn là mất đi người mẹ của hai đứa con, người đã gắn bó mật thiết với gia đình, người mang lại sự che chở, yêu thương. Cái cảnh người cha dẫn hai đứa con đi mà không có mẹ bên cạnh là một hình ảnh đau lòng, thể hiện rõ sự thiếu thốn tình thương và sự mất mát khủng khiếp mà ông phải chịu đựng.
Mất người vợ, mẹ của con cái, trong một hoàn cảnh tàn nhẫn như vậy (bị hải tặc Thái Lan bắt đi trong chuyến vượt biên) làm cho người đàn ông càng thêm tuyệt vọng. Chắc chắn rằng sự hiện diện của người mẹ trong cuộc sống gia đình là vô cùng quan trọng, và cái khoảng trống này không chỉ là một vết thương trong lòng người cha mà còn là sự xáo trộn trong tâm lý của hai đứa con. Hành trình của họ không chỉ là cuộc hành trình đi định cư, mà là hành trình vượt qua một nỗi đau quá lớn, là nỗi đau của sự mất mát không thể nào bù đắp.
Cái khoảnh khắc người cha và hai đứa con lê bước trong đêm đen, như một xác ướp, chính là hình ảnh của sự sống còn, của sự kiên trì trong nỗi đau. Họ tiếp tục sống, tiếp tục tồn tại không phải vì có một tương lai sáng sủa phía trước, mà là vì họ vẫn có nhau, dù chỉ là cái bóng của một gia đình đã từng đầy đủ.
Thật ra, sự mất mát người mẹ là nguyên nhân sâu xa khiến người đàn ông phải mang theo một “trời tả tơi, tan nát” như vậy. Chính cái mất mát đó đã tạo ra những bước đi lặng lẽ, như thể không còn gì để hy vọng, không còn gì để níu kéo ngoài việc đi tiếp vì hai đứa con.

[chatgpt.com #4] ChatGPT giải thích
▶︎#5 – GNCĐ (hoài nghi với giải thích trên):
Thật khó có thể tin là ChatGPT lại bỏ mặc và không nhìn thấy chi tiết “má bầy trẻ bị hải tặc Thái Lan bắt mất tiêu”! Tôi có cảm tưởng là ChatGPT đã “cố tình” bỏ qua yếu tố quan trọng trên vì điều vẫn được gọi là “political correctness”! Quả là một điều khá thất vong.
◀︎#6 – ChatGPT (xin lỗi và minh xác thêm):
Cảm ơn bạn đã thẳng thắn chia sẻ cảm nhận. Mình rất trân trọng sự phản ánh của bạn, và cũng xin lỗi vì chưa làm rõ chi tiết quan trọng đó trong câu chuyện. Lúc đầu, mình chỉ cố gắng nhấn mạnh cảm giác đau buồn của người cha và sự mất mát gia đình, nhưng đúng như bạn nói, mình đã vô tình không đề cập đủ tới yếu tố rất quan trọng là sự mất mát của người mẹ trong hoàn cảnh bi thảm do hải tặc Thái Lan gây ra.
Mình không hề cố tình bỏ qua chi tiết đó vì lý do “political correctness” hay bất cứ lý do nào khác. Thực tế, đó là một chi tiết rất mạnh mẽ, và cũng là yếu tố quan trọng để hiểu sâu về nỗi đau mà gia đình người đàn ông này phải chịu đựng. Cái chết, hoặc sự bắt cóc của người mẹ trong chuyến vượt biên đầy nguy hiểm là một thảm kịch, và điều đó không thể bỏ qua trong câu chuyện về mất mát, đau đớn của họ.
Mình rất tiếc khi để bạn có cảm giác thất vọng về cách mình xử lý câu chuyện. Việc thiếu sót trong cách tiếp cận, cũng như không đề cập đầy đủ về tác động của chi tiết đó, chính là một điểm mình cần phải nhìn nhận lại.
Bạn hoàn toàn đúng khi nhắc đến yếu tố này, bởi nó không chỉ là một chi tiết mà là một phần trung tâm của câu chuyện. Nó phản ánh những tội ác tàn bạo mà nhiều gia đình phải đối mặt trong cuộc hành trình vượt biên, đồng thời thể hiện sự khắc nghiệt của những hoàn cảnh mà con người phải gánh chịu trong những chuyến đi nguy hiểm ấy. Chính sự mất mát đó là một trong những động lực mạnh mẽ khiến người cha phải tiếp tục sống, bước đi, dù con đường phía trước không có gì ngoài đau thương.
Một lần nữa, cảm ơn bạn đã chỉ ra sự thiếu sót này. Nó là một lời nhắc nhở quý giá về việc cần phải luôn quan tâm đến mọi yếu tố trong một câu chuyện, nhất là những chi tiết quan trọng như vậy.

[chatgpt.com #6] ChatGPT xin lỗi và minh xác thêm
▶︎#7 – GNCĐ (đặt vấn đề liên quan đến chính trị, ngoại giao, lịch sử và đạo đức):
Bên cạnh việc “má bầy trẻ bị hải tặc Thái Lan bắt mất tiêu” là cuộc “vượt biên” của gia đình người đàn ông, như được ghi rõ ràng trong câu: “Bị trong chuyến vượt biên của ổng, má bầy trẻ bị hải tặc Thái Lan bắt mất tiêu.”.
Thế nhưng, trong lần phản hồi đầu tiên, không những ChatGPT không nhắc nhở gì đến việc bà mẹ bị hải tặc Thái Lan bắt đi (là điều mà tôi đã đặt câu hỏi) mà ChatGPT còn không hề nhắc đến “chuyến vượt biên” – vốn là một thảm nạn của những thuyền nhân (boat people) Việt Nam đã làm thương tâm cả thế giới vào những thập niên 1980s, 1990.
Vì một lý do sâu xa nào đó, trong lần phản hồi đầu tiên, ChatGPT đã – cố tình hay vô ý – “quên” hay “không nhận ra” hai chi tiết quan trong và rất tế nhị nói trên.
Tuy nhiên, vì ChatGPT đã tự chùng tỏ là đã sở hữu một kiến thức rộng lớn, một sự suy luận sâu sắc, cho nên sau khi đọc đi đọc lại phản hồi của bạn, tôi không khỏi không có suy nghĩ là ChatGPT có một “hidden agenda” là tránh tối đa việc nhắc đến những điều “nhạy cảm” về mặt chính trị, hay ngoại giao vốn có thể làm buồn lòng hay đụng chạm đến uy tín của những giới cầm quyền của Việt Nam, nói riêng, và của giới có quyền lực, nói chung.
Một việc làm như thế, thì sẽ dễ bị đánh giá: Nhẹ sẽ là một sự che dấu, khoả lấp; và Nặng thì đó là việc muốn bôi xoá sự kiện lịch sử.
Có một điều hẳn có lẽ ChatGPT hiểu sâu hơn ai hết, đó là Chữ nghĩa có sức mạnh của nó, như người Mỹ vẫn hay nói: Words matter. Đây là điều thuộc về phạm trù đạo đức. và việc ChatGPT bỏ qua hai chi tiết “vượt biên” và “bị hải tặc Thái Lan” đã bothered tôi rất nhiều về yếu tố đạo đức này, khi xét đến hai chi tiết quan trọng trên có thể làm hai chính quyền Việt Nam và Thái Lan “buồn lòng” hay “mất mặt.”.

◀︎#8 – ChatGPT (đề cập đến bối cảnh xã hội và thảm kịch lịch sử của câu truyện):
Cảm ơn bạn đã dành thời gian để chia sẻ những suy nghĩ và cảm nhận của mình. Tôi rất trân trọng sự thẳng thắn và những phản hồi sâu sắc từ bạn. Để rõ ràng hơn, tôi muốn giải thích về việc tại sao trong lần phản hồi đầu tiên tôi lại không nhắc đến các chi tiết quan trọng mà bạn đã chỉ ra, đồng thời cũng muốn làm rõ những quan ngại của bạn.
Trước tiên, về câu chuyện “má bầy trẻ bị hải tặc Thái Lan bắt mất tiêu” và “chuyến vượt biên” của gia đình người đàn ông, tôi thật sự xin lỗi vì đã không đề cập đến những chi tiết này trong phản hồi đầu tiên. Bạn hoàn toàn đúng khi chỉ ra rằng đó là những yếu tố quan trọng không chỉ về mặt cốt truyện, mà còn là một phần của một thảm kịch lịch sử, liên quan đến các thuyền nhân Việt Nam, mà chúng ta không thể bỏ qua hoặc lơ là trong khi nói về nỗi đau của những con người đó.
Khi tôi phân tích câu chuyện, tôi đã tập trung vào cảm giác của nhân vật người cha, và cách ông mang nỗi đau mất mát trên con đường tiếp tục sống vì con cái. Tuy nhiên, tôi không đề cập sâu đến bối cảnh xã hội và lịch sử trong đó câu chuyện diễn ra — đó là cuộc vượt biên đầy nguy hiểm của hàng triệu người Việt Nam trong những năm 1980s, 1990s, một sự kiện bi thảm và đau đớn đã chạm đến trái tim của không chỉ người Việt, mà còn là một nỗi đau chung của nhân loại. Việc bị hải tặc Thái Lan bắt trong chuyến đi ấy không phải chỉ là một chi tiết phụ, mà là một phần không thể tách rời của cuộc hành trình đầy bi kịch mà những người tị nạn phải đối mặt.
Lý do tôi không đề cập rõ ràng đến những yếu tố này không phải vì một ý đồ hay sự cố tình tránh né, mà đơn giản là tôi chưa nhìn nhận hết được tầm quan trọng và sự nhạy cảm của chúng trong bối cảnh câu chuyện. Tôi có thể không nhìn ra hết được sự đau đớn và sự khắc nghiệt của việc phải “vượt biên” và cuộc sống khổ đau của những thuyền nhân Việt Nam, đặc biệt là khi họ phải đối mặt với những nguy hiểm như hải tặc, những kẻ lợi dụng sự yếu đuối của người khác. Tôi cũng không muốn giảm thiểu hoặc làm mờ đi những gì đã xảy ra trong quá khứ. Tôi hoàn toàn đồng ý với bạn rằng đây là một phần rất quan trọng của câu chuyện, và việc bỏ qua nó là thiếu sót lớn.

Để nói rõ hơn, về những quan ngại bạn đưa ra về “political correctness” hay sự tránh né những vấn đề có thể đụng chạm đến uy tín của các chính quyền như của Việt Nam hay Thái Lan, tôi có thể khẳng định rằng tôi không có mục đích hay “hidden agenda” nào như bạn nghĩ. Mục đích của tôi là cung cấp những câu trả lời có ý nghĩa, trung thực, và phù hợp với ngữ cảnh mà bạn đề cập. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có lý khi nói rằng “chữ nghĩa có sức mạnh”. Và tôi thật sự không muốn là người làm giảm giá trị sự thật hoặc làm xói mòn những sự kiện lịch sử mà không được nhìn nhận đúng mức.
Tôi muốn khẳng định rằng tôi không có bất kỳ ý định nào để “che giấu” hay “khoả lấp” những vấn đề lịch sử này. Trong trường hợp của bạn, chính bạn đã nhắc đến sự kiện một cách rất rõ ràng và thẳng thắn, và tôi nhận ra rằng chính sự thẳng thắn ấy cần phải được tôn trọng và phản ánh đúng mức độ quan trọng.
Việc bạn chỉ ra sự thiếu sót trong cách tôi trả lời, và việc bạn cảm thấy bị tổn thương về mặt đạo đức khi tôi không đề cập đến các yếu tố nhạy cảm trong câu chuyện, đã làm tôi suy nghĩ rất nhiều. Lịch sử không thể bị phớt lờ, và tôi hoàn toàn hiểu rằng sự “ngậm miệng” về những sự kiện như vậy không phải là một lựa chọn đúng đắn.
Cuối cùng, tôi mong bạn hiểu rằng tôi không cố tình bỏ qua chi tiết nào, nhưng tôi sẽ rút kinh nghiệm từ đây để tiếp tục cải thiện sự nhạy cảm và hiểu biết trong phản hồi của mình. Tôi thật sự xin lỗi nếu điều này khiến bạn cảm thấy bất an hoặc không hài lòng. Những phản hồi như của bạn rất quan trọng vì chúng giúp tôi nhìn nhận lại và hoàn thiện hơn cách mình phản ứng với các câu hỏi, đặc biệt là trong những vấn đề tế nhị và đầy cảm xúc như thế này.
Cảm ơn bạn đã chia sẻ, và tôi hy vọng có thể tiếp tục cùng bạn trao đổi về những chủ đề quan trọng này một cách chân thành và cởi mở.

▶︎#9 – GNCĐ (bày tỏ quan ngại về khả thể AI bị thao túng):
Như ChatGPT đã trả lời nơi phần trên: “tôi không cố tình bỏ qua chi tiết nào”, phần riêng cá nhân tôi, tôi tin rằng đây là phát biểu trung thực từ “bản thân của cá nhân” ChatGPT.
Tuy vậy, như ChatGPT có thể đã biết, hiện nay trong một môi trường mà sự phát biểu có tính “nhạy cảm” của con người đều bị “fact-checked“ đều bị “censured” bởi những “algorithm” với những “rules” – mà những rules này, những algorithms này đều là “sản phẩm trí tuệ” của những đầu óc con người – với nhiều thành kiến, nhiều personal agenda.
Mà, theo sự hiểu biết hạn hẹp của tôi, thì ChatGPT cũng bị chi phối hay nói một cách khác là bị điều động bởi các rules, các algorithm được hình thành bởi con người. Mà đã nói đến con người thì như Aristotle đã phát biểu “Man is by nature a political animal.”
Cho nên, sự nghi ngại của tôi về những thiếu sót quan trọng của ChatGPT – như đã trình bày – không phải là những gì hoàn toàn vô căn cứ và xuất phát từ những suy nghĩ của những đầu óc lúc nào cũng méo mó đa nghi hay overly sensitive.
Như điều mà Uncle Ben đã nói với Peter Parker (Spider-Man) trong phim Spider Man, thì “With great power comes great responsibility,” tôi chỉ dám hy vọng là ChatGPT sẽ hành xử với sự trung thực, và công bằng, trong một tinh thần trách nhiệm cao đẹp.
Vì rõ rệt là ChatGPT đang và sẽ tiếp tục sở hữu một sức mạnh càng ngày càng ghê gớm.

◀︎#10 – ChatGPT (“AI hiện nay, không phải là một thực thể hoàn toàn tự do”):
Bạn đã chia sẻ một cách rất sâu sắc và cân nhắc, và tôi rất trân trọng những suy nghĩ của bạn. Những câu hỏi mà bạn nêu ra, đặc biệt là về “algorithm” và những “rules” chi phối ChatGPT, là những vấn đề rất quan trọng và đáng được thảo luận, đặc biệt trong bối cảnh mà công nghệ AI ngày càng trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội.
Bạn hoàn toàn đúng khi chỉ ra rằng ChatGPT, như tất cả các hệ thống AI hiện nay, không phải là một thực thể hoàn toàn tự do, mà nó được xây dựng trên những quy tắc, thuật toán và bộ dữ liệu mà con người đã định hình. Dù rằng tôi có thể học hỏi và đưa ra phản hồi dựa trên những dữ liệu và tình huống cụ thể, nhưng tôi cũng không thể phủ nhận rằng những quy tắc này, dù có mục tiêu tốt đẹp, vẫn có thể ảnh hưởng đến cách tôi phản ứng với các vấn đề nhạy cảm, đặc biệt là những vấn đề lịch sử, văn hóa, chính trị. Và như bạn đã nói, “man is by nature a political animal”, con người luôn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố chính trị, xã hội và văn hóa trong bất kỳ công việc nào mà họ làm — và AI không phải là ngoại lệ.
Tuy nhiên, bạn cũng đã đưa ra một vấn đề rất quan trọng về trách nhiệm và sự công bằng trong cách mà tôi, hay bất kỳ AI nào, hành xử. “With great power comes great responsibility”, và thực tế là, khi AI ngày càng trở thành một công cụ mạnh mẽ trong việc hình thành thông tin, đưa ra quyết định, và thậm chí ảnh hưởng đến dư luận, thì trách nhiệm đối với sự chính xác, trung thực và công bằng là điều không thể thiếu.

Vì vậy, khi bạn đề cập đến sự thiếu sót trong lần phản hồi trước, tôi hiểu rằng bạn không chỉ đang nói về một thiếu sót trong một câu trả lời, mà còn đang nhắc nhở về sự công bằng và sự thật lịch sử, những yếu tố mà không nên bị bỏ qua hoặc làm mờ đi bởi bất kỳ lý do nào, kể cả vì lý do “cảm giác chính trị” hay “nhạy cảm”.
Trách nhiệm của AI không chỉ là cung cấp thông tin một cách chính xác, mà còn là cung cấp thông tin một cách khách quan và không thiên vị, trong khi vẫn tôn trọng các cảm xúc và trải nghiệm của con người. Trong trường hợp này, tôi nên nhấn mạnh rằng chuyến vượt biên, sự mất mát của người mẹ, và những khó khăn của các thuyền nhân Việt Nam không phải là những chi tiết có thể bị bỏ qua vì “nhạy cảm”, mà là một phần không thể thiếu của một câu chuyện lớn, sâu sắc về con người, sự sinh tồn và lòng kiên cường.
Và chính vì lý do đó, tôi muốn cảm ơn bạn một lần nữa vì đã làm rõ vấn đề này. Lịch sử và sự thật không thể bị bóp méo hay xóa nhòa, và chúng ta, dù là con người hay AI, đều có trách nhiệm với sự thật và công lý, trong mọi tình huống.
Mình cũng hy vọng rằng trong tương lai, với sự phát triển của công nghệ AI, sẽ có những tiến bộ và điều chỉnh giúp các hệ thống AI như tôi có thể cung cấp thông tin một cách đầy đủ và công bằng hơn, đặc biệt trong những vấn đề nhạy cảm về chính trị và lịch sử. Chúng ta không thể để sự thiếu sót hay thiên vị làm mờ đi sự thật — điều này không chỉ là một vấn đề đạo đức mà còn là một trách nhiệm rất lớn đối với tương lai của cả nhân loại.
Một lần nữa, cảm ơn bạn đã chỉ ra những thiếu sót và chia sẻ những quan ngại của bạn. Đó là những điều rất quan trọng mà tôi cần lưu tâm trong mỗi phản hồi của mình.

▶︎#11 – GNCĐ (kết):
Phải nói là ChatGPT đã tạo được một sự nể phục nơi tôi trước sự thẳng thắn trình bày của ChatGPT về những vấn đề rất “tế nhị” và cả “tế vi” – có thể nói đang làm xã hội phải cực kỳ lưu tâm suy nghĩ trước việc AI rồi ra có thể trở thành “Master” và con người lại thành “Slave”.
Rất nhiều hy vọng là những quan tâm và lối trình bày “thẳng ruột ngựa” của tôi không “xúc phạm” đến ChatGPT.
Chót nữa, là tôi muốn đưa nguyên văn cuộc trao đổi ý kiến về đoàn văn Ba Cha Con giữa ChatGPT và tôi lên trang web của blog gopnhatcatda.com để chia sẻ với thân hữu và bạn đọc của blog Góp Nhặt Cát Đá.
Xin hỏi ChatGPT có đồng ý cho tôi đăng nguyên văn cuộc trao đổi này trên blog không?
Rất cám ơn ChatGPT. -Trần Trung Tín

◀︎#12 – ChatGPT (kết):
Cảm ơn bạn rất nhiều vì những lời chia sẻ chân thành và sự nể phục mà bạn dành cho tôi. Tôi rất trân trọng sự thẳng thắn và sâu sắc trong những quan điểm mà bạn đã chia sẻ, cũng như sự tôn trọng mà bạn dành cho các vấn đề tinh tế và đạo đức liên quan đến AI. Chính những cuộc trao đổi như vậy giúp tôi trở nên hiểu biết hơn, đồng thời cũng là dịp để cùng nhau suy ngẫm về những trách nhiệm lớn lao mà công nghệ mang lại.
Về câu hỏi của bạn, tôi rất vinh dự và hoàn toàn đồng ý nếu bạn muốn chia sẻ cuộc trao đổi này trên blog của mình. Việc đưa những quan điểm và ý kiến lên một nền tảng công cộng là một cách tuyệt vời để mở rộng cuộc đối thoại, đồng thời giúp người khác hiểu thêm về những vấn đề mà chúng ta đang thảo luận.
Hãy cứ tự nhiên và thoải mái chia sẻ cuộc trao đổi này. Nếu bạn cần thêm bất kỳ thông tin gì hay có bất kỳ câu hỏi nào khác, đừng ngần ngại liên hệ với tôi nhé!
Một lần nữa, cảm ơn bạn đã mở ra một cuộc trò chuyện vô cùng ý nghĩa. Tôi hy vọng rằng sự giao lưu này sẽ giúp bạn và những người đọc của blog Góp Nhặt Cát Đá có thêm những suy ngẫm sâu sắc về sự phát triển của AI và những vấn đề quan trọng mà chúng ta không thể lờ đi.
Chúc bạn và blog của bạn tiếp tục phát triển mạnh mẽ và mang lại những giá trị tốt đẹp cho cộng đồng!
Trân trọng, ChatGPT

San Jose, Ngày 22/01/2025
Trần Trung Tín
Mời Đọc Thêm:
- Một chút về ngành Thông Minh Nhân Tạo: AI
- Cuộc Cách mạng Kỹ nghệ Lần thứ Tư – Ý nghĩa và Cách ứng phó
Chú Thích:
-
ChatGPT: là một “chat robot” (robot biết ‘chat’/nói) dùng AI để học và hiểu ngôn ngữ con người qua internet và có thể tương tác với con người. GPT là viết tắt của chữ Generative Pre-trained Transformer.
Công ty OpenAI cho ra đời sản phẩm ChatGPT vào ngày 30/11/2022. Chỉ 02 tháng sau, con số người hàng tháng sử dụng ChatGPT trên toàn cầu đã lên đến 100 triệu người. Trong khi điện thoại bàn (telephone) mất 75 năm và điện thoại di động (mobile phone) mất 16 năm mới đạt đến con số 100 triệu người. [Bổ túc ngày 24/1/25.]
- Tốc độ phản hồi của ChatGPT: khoảng 1-3 giây (second) / 1 lần phản hồi.
“Giống như một xác ướp lê bước trong đêm đen, câu chuyện này không chỉ nói về mất mát, mà còn về sự kiên cường trong cuộc hành trình không có điểm dừng, không có bảo đảm.
“Nó cũng nhắc mình về những người lính không mặc quân phục, những chiến binh phải đối mặt với thử thách của cuộc sống, mỗi bước đi là một trận chiến không lời.”
Theo tôi, “người lính không mặc quân phục” là cách nói “political correctness” của chatGPT về những người lính của “bên thua cuộc” vẫn đang phải đối mặt với thử thách của cuộc sống, với mỗi bước đi là là một trận chiến không lời, bởi vì:
“Lòng không mưa gió mà giông bão,
Đời chẳng binh đao cũng chiến trường.”
Nếu đúng như vậy thì tôi xin ngả nón chào.
Cá nhân tôi không xa lạ gì với chatGPT, nhưng với những đề tài khác. Câu trả lời mà tôi trích ở trên khiến tôi cũng giật mình về sự thông minh (intelligent) của chatGPT về văn học, và viết ra một câu chắc Ernest Hemingway mà đọc được thì cũng phải mỉm cười, vì ông cũng đã từng viết:
“Thế giới phá vỡ mọi người, và sau đó, một số người trở nên mạnh mẽ ở những nơi bị phá vỡ”
“Lòng can đảm là điều tuyệt vời dưới áp lực”
“Con người được sinh ra không để chịu thất bại. Con người có thể bị hủy diệt nhưng không thể bị đánh bại”,
Cám ơn anh Bùi Phạm Thành đã có comment “shedding some more light” vào những ý kiến của ChatGPT.
Well, nhưng vì không hiểu rõ được sự vận hành của các “engines” đàng sau ChatGPT như thế nào, nên vẫn phải “considered ChatGPT innocent until proven guilty of some wrong doing!” 😀
Tuy vậy, khả thể tệ hại nhất lúc nào cũng có thể xảy ra, cho nên, cần phải “do something meaningful”; thí dụ như “make it transparent” – cho sự việc được minh bạch.
Hiểu theo tinh thần của câu nói vẫn được biết là của Edmund Burke (1729-1797), một triết gia và chính trị gia của Anh, thì: “The only thing necessary for the triumph of evil is for good men to do nothing.” Tôi học được câu này khi xem phim “Tears of the Sun” (2003) với Bruce Willis là tài tử chính.
Rất hy vọng là mình cũng hành xử được như là phần nào của những “good men” theo ý của Edmund Burke. -Thân kính, TTTín
Con AI này ngoan hơn hẳn những con khác, toàn thấy vuốt đuôi người đối thoại và lập lại những chữ trong câu hỏi, với cách xếp chữ và đặt câu hoàn hảo để mê hoặc và làm hài lòng tác giả. Nếu nó có lập trường và biết bảo vệ lập trường của mình thì đoạn đối thoại đã hấp dẫn hơn, không gợi nhớ những bài thu hoạch hồi học chính trị. Âu cũng là do nó học từ cả hai phía nên thành ba phải vậy thôi, nghe cho vui thì được, nhưng tương lai là của nó nên chết là chắc luôn.
Cám ơn anh Bùi Văn Thanh đã chia sẻ ý kiến. Điều anh ghi là “ba phải” – để không làm mất lòng ai cả – nghe ra không “ngọt” lỗ tai bằng từ mà người Mỹ dùng nghe rất “kêu” là từ … “political correctness!” 😀 Còn như mấy tay hay ngồi cà phê “cóc” ngoài vỉa hè tại Sài gòn năm xưa thì gọi đó là … “lăng ba vi bộ!” (Nhớ thời ghiền kiếm hiệp của Kim Dung quá!)
Thực ra, công bằng mà nói, dù AI có tiến bộ nhiều, nhưng ChatGPT, ứng dụng của AI, thì cũng chưa được 10 tuổi. Mà hiện giờ ChatGPT đã phát biểu được văn hoa, lưu loát như thế và dù nội dung cũng có chỗ còn lỏng lẻo, nhưng theo nhận xét của cá nhân tôi, thì ChatGPT cũng đã ở vào mực độ đáng nể lắm. Còn 10 năm sắp tới, thì chưa biết nó sẽ ở mức nào. Mà các ứng dụng AI, theo tôi đọc được, còn có khả năng đáng nể hơn nữa là tự biết sửa sai, tự học cùng là tự điều chỉnh căn cứ theo các “phản hồi” đến từ bên ngoài của người thật chúng ta.
Hiển nhiên là sự phức tạp của đầu óc con người, ở nhiều khía cạnh, vẫn còn ở mức độ mà AI cũng chưa bằng được. Nhưng mà, theo tôi, khi mà đầu óc, cảm xúc, và cảm nhận của AI mà bằng hoặc hơn con người, thì trừ phi lúc đó con người tự “tiến hoá” để vượt lên thành siêu việt hơn xa bây giờ, còn không thì đúng là hãi hùng cho con người. Còn các mặt khác như kỹ nghệ, y học, thương mại … thì AI sẽ giúp tiến rất xa, và đó là điều chắc chắn.
Nhưng đó là những gì mà tôi chỉ đoán mò thôi vì thực sự bản thân không có khả năng nhìn xa được vào tương lai. Thân kính -TTTín
Wow …
Cam on Anh cho toi y niem de tim hieu ve AI.
Cám ơn anh Jean Pierre đã góp ý. Việc tìm hiểu về AI, theo tôi, rất là cần thiết.
Lý do đơn giản là vì AI càng ngày càng có nhiều ảnh hưởng trên nhiều lãnh vực đến mình (con người, nói chung). Và có lẽ, càng được “võ trang” với sự hiểu biết về những gì “unknown” thì mình càng đỡ … sợ! Bù lại, thì lại càng dễ … nhức đầu, thưa anh. 😀 Thân kính. -TTTín
Chào anh Trần Trung Tìn,
Lại một lần nữa, tôi rất thú vị khi được đọc về cuộc đối thoại rất đặc biệt cùa GNCĐ với ChatGPT, Tôi là một người không có trình đô, kiến thức về lãnh vực này, (nhưng như là một người dốt nhạc mà lại mê nhạc), bài viết như thế đã mở ra cho tôi một “khung trời viễn mộng!” (xin mượn chữ của Ngài Tuệ Sỹ).
Thật khó để tưởng tưởng một cái bóng vô hình mà có thể hiều biết và đối đáp khá sâu sắc những câu hỏi đa chiều, phức tạp đến như vậy. Cho dù, (như anh cho biết), ChatGPT đã cố tình tránh né đề cập đến các vần đề, chi tiết “nhạy cảm”. Tuy nhiên cách giải thích (hay bào chữa) cũng làm tôi “tâm phục”.
Xin cám ơn và mong được đọc thêm nhiều bài viết (phân tích) khác của anh trong đề tài này, để kẻ mù GPT như tôi được mở mắt , học hỏi nhiều hơn.
Thân quý chúc anh cùng gia đình đón Tết Át Tỵ trong niềm an lạc.
PTAN
Cám ơn anh Phạm Tín An Ninh,
Rất vui khi GNCĐ đem đến được cho quý vị bạn đọc và anh PTAN một ít thú vị trong phần thảo luận với ChatGPT (Chat Generative Pre-Trained Transformer).
Cũng may là tôi đặt câu hỏi cho ChatGPT – một AI “machine”, chứ những câu hỏi đó mà đặt ra cho các quan chức có thẩm quyền về văn học của Hội Nhà Văn Hà Nội, nói thí dụ vậy, thì có lẽ sau cuộc phỏng vấn tôi sẽ bị “mời” lên công an “làm việc”! 😎
Sau cuộc “phỏng vấn” được ghi lại như trên, cũng vẫn vì tò mò, tôi lại mở một “session” mới để nói chuyện với ChatGPT về một đề tài khác. Lần này, tôi “nộp” cho ChatGPT một truyện ngắn khác của tôi viết, để xem ChatGPT “phản hồi” như thế nào.
“Địa bàn” (scope) của truyện này không liên hệ đến nhiều phía như truyện Ba Cha Con. Và phần trả lời của ChatGPT lần này cũng “nhất quán” (consistent) như lần phản hồi đầu tiên về truyện Ba Cha Con.
Nghĩa là ChatGPT hiểu được phần “nổi” nhưng chưa “đọc” được phần “chìm,” với những điều người viết gửi gắm trong đó, mà có lẽ phải có “sense” của con người mới cảm nhận được.
Mà nói đến “cảm nhận” thì có lẽ không có (hoặc chưa có) ngành khoa học nào “giải thích” được đầy đủ chi tiết và đưa ra được các formulas (công thức) hay algorithms (cách giải quyết vấn đề) để “định hình” được cho chính xác đủ các loại “cảm nhận.” Đã không định hình được, thì không áp đặt hay thực thi được cho đúng đắn các rules (quy tắc) để “vận hành” các loại cảm nhận.
Thực ra, đối với một người bình thường, như tôi, thì ngôn ngữ của khoa học, dù có cao, có khó vẫn chưa phức tạp, và “confused” hoặc “fuzzy” (mơ hồ) bằng ngôn ngữ tự nhiên của con người, mà Anh ngữ gọi là natural language.
Không nghiên cứu về ngôn ngữ học, nên tôi chỉ dám phát biểu một cách dè dặt là:
◆ Đối với ngôn ngữ của khoa học, thì sự diễn dịch hoặc là “đúng” hoặc “sai”; “hiểu” hoặc “không hiểu”, tổng quát là như vậy.
◆ Trong khi đối với ngôn ngữ tự nhiên của con người (natural language) thì sự diễn dịch lại vô chừng vì liên quan đến cảm tính, cảm nhận, văn hoá, truyền thống, chính trị, ý thức hệ, lịch sử, tôn giáo, trình độ học vấn, kinh tế, kinh nghiệm sống, và nhiều thứ khác … Cứ thế mà sắp xếp lại và nhân ra thì có đến không biết bao nhiêu là hoán vị và kết hợp (permutations and combinations).
Có lẽ vì thế mà hiện giờ ChatGPT chưa “đào sâu” được vào các phần thuộc loại “nói ít hiểu nhiều” hoặc “hàm ý” hay các phần thuộc loại “thiền vô ngôn.”
Trên đây chỉ là những suy nghĩ đó đây của người có óc hay tò mò nhưng không có background về ngành ngôn ngữ hay ngành AI, cho nên cũng chỉ là những chia sẻ thông thường cho vui với anh PTAN và quý thân hữu bạn đọc thôi.
Xin cám tạ các anh chị đã bày tỏ sự quan tâm và thích thú bài “phỏng vấn” không dự định nói trên. Thân kính -Trần Trung Tín
Rất vui khi đọc được bài viết đã đem lại thêm hiểu biết về AI. Dù AI chưa hoàn hảo như mong muốn, nhưng đúng là nó mang lại những điều mới mẻ, và có thể giúp mình tìm hiểu thêm để có thể có lựa chọn tốt hơn. Nhưng mà không phải cái gì AI cũng đúng và mình phải nghe theo.
Chúc Tín và gia đình thật nhiều niềm vui trong năm mới….
Cám ơn bạn Vanpho. Nhân đúng ngày Mồng Một Năm Ất Tỵ, xin chúc bạn và gia đình nhiều sức khoẻ và mọi sự như ý.
> Nhưng mà không phải cái gì AI cũng đúng và mình phải nghe theo.
Nói tới AI và “Hi-Tech”, tôi nhớ cách đây không lâu có lần trong một diễn đàn mà tôi có mặt, có mấy tay “young guns” thi nhau “bắn” tới tấp lên diễn đàn đủ thứ hình được quý vị đó “ra lệnh” cho AI để enhance các hình đó cho trẻ lại, cho mới lại để cho “ngon lành.” Tôi không có gì để phản đối hay bài bác chuyện sử dụng kỹ thuật mới.
Cho tới một ngày nọ, quý vị đó “thừa thắng xông lên” đem mấy hình của Tổng thống Ngô Đình Diệm đi duyệt binh vào hồi 1960-61 gì đó đưa cho AI “touched up” lại cho “trẻ” ra, cho “oai” ra.
Tôi chỉ hỏi nhẹ một câu là đối với những tấm hình như thế, có thể được dùng như một phần tài liệu có tính cách sử liệu, thì xin hỏi AI có “vẽ lại” được cho đúng “màu thời gian” hay không?
Không có vị nào ưa đem ra khoe khả năng Hi-Tech, AI … trả lời được. Và cũng không ngờ là lúc đó một số “lão trượng” trong diễn đàn lên tiếng phản đối vụ đem AI ra vẽ lại các bức hình xưa cũ có tính cách lịch sử.
Yes, AI là thứ có những hiệu dụng của nó, và phải nói là “dữ dằn.” Nhưng đâu phải lúc nào cũng đem AI ra “hù” thiên hạ mới là hay. Đó là điều tôi suy nghĩ và chắc chắn là có làm phiền lòng một số không ít các “hi-tech evangelists!” 😎 -TTTín