‘Lỗ đen’ — theo định nghĩa của ngành vật lý thiên văn — là một thiên thể đậm đặc, có mật độ cực cao, với lực hấp dẫn cực mạnh ngăn cản mọi vật chất không để cho một thứ gì, kể cả ánh sáng, có thể thoát ra được. (Wikipedia: A black hole is an astronomical body so compact that its gravity prevents anything, including light, from escaping.)
Hiểu theo ý niệm đó, chiến tranh Việt Nam chính là một “lỗ đen” có hấp lực cực đại đối với một số không ít văn giới. Nó nuốt chửng và nhào nặn những nhà văn luôn luồn lách trong cuộc chiến để – bằng mọi cách – thỏa mãn tham vọng cá nhân trong việc định hình văn nghiệp, qua đó muốn biến tác phẩm của họ thành một kỳ tích, hoặc tác phẩm để đời, hay chứng tích đặc sắc cho lịch sử.
Giống như ánh sáng bị giam cầm, khi đắm mình vào vùng hấp lực của ‘lỗ đen’ chiến tranh, ngòi bút của những nhà văn đó đã bị bẻ cong bởi các yếu tố ý thức hệ, áp lực chính trị và đặc biệt là mặc cảm cá nhân về “hội chứng thiếu chiến đấu tính.” Hệ quả là, họ quay cuồng trong vùng ‘không-thời gian‘ bị biến dạng đó, rồi đánh mất sự khách quan cùng quyền tự do nội tại, để rồi không còn khả năng thai nghén tác phẩm một cách ung dung, tự tại và trung thực.
●●●
Phần dưới đây, xin được giới thiệu cuộc bút đàm với Google-AI. Thoạt tiên, nhằm tìm hiểu sự đón nhận bài viết của độc giả, tôi đã hỏi Google-AI về ba đoản văn Người Đàn Bà tìm lại miền Nam sau cuộc Nội chiến Mỹ, Gone off the rails, và Pair of Eyes đã đăng trên GNCĐ.
Kế tiếp, câu chuyện hướng sang phần liên quan đến văn học chiến tranh Việt Nam. Nơi đây, cách xét nghiệm và “phát biểu” của AI, có khi vượt ra ngoài quy ước thông thường, đã làm tôi kinh ngạc. Chính các phân tích, lượng định và cách trình bày rất “trần trụi” của Google-AI nơi phần này thúc đẩy tôi đăng lại cuộc bút đàm để chia sẻ với mọi người.
Dù cuộc chiến đã qua đi hơn 50 năm, luận bàn về những sự vụ liên quan đến chiến tranh Việt Nam vẫn còn là điều nhạy cảm và dễ gây tranh luận. Tuy vậy, tôi hy vọng là những bất đồng ý kiến, hay chỉ trích đều sẽ được trình bày trong sự bình tĩnh và tỉnh táo.
Continue reading
