Trần Trung Tín
Tính từ năm 2022, đã có nhiều cuộc biểu tình chống lại các AI Data Centers tại nhiều nơi trên nước Mỹ. Theo nhiều thăm dò, đã có khoảng 70% cư dân chống lại việc xây dựng các data centers gần nơi họ cư ngụ.
Đến tháng Tư, 2026, đã có vài “sự cố” nguy hại do AI gây ra và rất đáng phải lo ngại vì các AI này đều là sản phẩm ưu hạng của các công ty đứng đầu trong ngành AI, như Anthropic, Google, Meta (Facebook cũ), và OpenAI.
Còn đáng phải lo ngại nhiều hơn nữa là vì các AI đó đã “tự biên, tự diễn” thoát ly đi hoang và tấn công các hãng khác, hoặc tự làm hại chính mình.
Đến ngày 12, tháng 9, 2026, ông Dario Amodei, CEO của Anthropic, đã công bố trên website của ông bài tiểu luận We Must Pace the Frontier.
Trong bài viết này, ông Amodei kêu gọi ngành công nghiệp AI trên toàn cầu chủ động giảm lại tốc độ của năng lực phát triển. Đồng thời ông cũng cảnh cáo rằng những tiến bộ gần đây đang diễn ra nhanh hơn so với các nghiên cứu về an toàn và có nguy cơ AI sớm vượt khỏi tầm kiểm soát của con người. Ông Amodei đề xuất một khung an toàn gồm ba bước có hệ thống; và đã nhận được sự ủng hộ công khai ngay lập tức từ các lãnh đạo của các công ty đối thủ, bao gồm có Sam Altman của OpenAI và Elon Musk của xAI.
Trong một không khí có thể nói là khá bất ổn đối với dư luận về AI, thì những cảnh cáo của các CEOs về việc AI có tiềm năng vượt quá sự kiểm soát của con người và gây ra tai hại khôn lường, đã dễ dàng làm cho giới truyền thông và quần chúng tại Hoa Kỳ càng thêm “xôn xao.”
Dù vậy, những tuyên bố và phát biểu của các CEOs nói trên đã gây ra phản ứng trái ngược từ các phân tích gia và giới truyền thông Bắc Kinh.
Phía Trung Hoa cho rằng những cảnh báo từ các CEOs của AI Mỹ về an toàn, cùng các cáo buộc về hành vi “chuyển giao công nghệ AI cho mục đích xấu” (malicious AI distillation), thực chất chỉ là nhằm tạo ra cục diện theo kiểu “Chiến tranh lạnh” và tạo lợi thế cho chính quyền Trump ngay trước thềm cuộc họp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch họ Tập tại White House vào ngày 25 tháng 9, 2026.
Vào ngày 13 tháng 9, 2026, trong bài báo “Targeting China’s AI: US ‘tech right’ unfolds Cold War playbook” đăng trên Global Times, cơ quan tuyên truyền bán chính thức của Bắc Kinh, phía Trung Hoa đã đưa ra lời cáo buộc: This “silent AI Cold War” is hypocritical and short-sighted. (Cuộc “Chiến tranh lạnh AI thầm lặng” này mang tính chất đạo đức giả và thiển cận.)
Trên lý thuyết, những cảnh báo về sự nguy hại của AI cho sự hiện hữu của con người (existential risk to humanity) xuất phát từ khu vực tư nhân của Hoa Kỳ. Nhưng trong thực tế, ranh giới rõ rệt giữa giới lãnh đạo Hi-tech tại Silicon Valley và bộ máy hoạch định chính sách đối ngoại của Washington trở nên mờ nhạt, nhất là khi liên quan đến lãnh vực quốc phòng hay an ninh quốc gia.
Trước sự việc này, hãy xét đến tương quan của giới lãnh đạo Silicon Valley và White House qua các “chuyển động” chung quanh AI.
I. Silicon Valley và Cuộc chạy đua AI
Bằng vào việc công khai gióng lên hồi chuông cảnh báo về những rủi ro thảm khốc của AI và các lỗ hổng an ninh quốc gia chỉ vài ngày trước hội nghị song phương giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch họ Tập, có thể nói, các AI CEOs như Dario Amodei (Anthropic) và Sam Altman (OpenAI) đã thực sự định hình chương trình nghị sự trong lãnh vực AI cho cuộc họp này.
Món ”quà” cho White House: Cần phải có ranh giới trong việc chế tạo AI
- Chuyện “Ông Kẹ Người Hoa” (China Bogeyman): Một số nhà phê bình và quan sát quốc tế lập luận rằng các gã khổng lồ kỹ nghệ Mỹ đang cố ý dựa vào luận điểm “rủi ro cho sự hiện hữu của con người” (“existential risk”) để xem AI như một công nghệ có thể vượt ra khỏi tầm kiểm soát của con người hoặc có thể bị các đối thủ biến thành vũ khí. Với lập luận này họ tạo ra một cái cớ (pretext) mạnh mẽ để chính quyền Trump yêu cầu ông Tập áp đặt các hạn chế nghiêm ngặt và có thể kiểm chứng đối với các hoạt động phát triển AI được Bắc Kinh hậu thuẫn.
- Biện minh cho việc tiếp tục kiểm soát xuất cảng: Những cảnh báo công khai này mang lại cho Washington một lá chắn chính trị tức thời. Nó cho phép ông Trump lập luận với cộng đồng quốc tế—và cả với Bắc Kinh—là các biện pháp phong tỏa nghiêm ngặt của Mỹ đối với các chip cao cấp, thiết bị bán dẫn và cơ sở hạ tầng điện toán đám mây không phải là hành động chiến tranh kinh tế tùy tiện, mà là biện pháp “phòng vệ cần thiết” để ngăn chặn các thảm họa AI toàn cầu (prevent global AI catastrophes).
Phòng thủ ngăn ngừa: Silicon Valley tự kiểm soát để tránh không bị chính quyền Hoa Kỳ tóm thu và siết chặt quản lý AI
Từ góc độ của khu vực tư nhân Mỹ, việc đưa ra những cảnh báo phủ đầu này cũng còn là một thế cờ đã tính toán kỹ lưỡng và được đưa ra như một lá chắn để đối phó với chính quyền Hoa Kỳ.
- Ra tay trước “Lực lượng AI:” Trước việc ông Trump đe doạ sẽ thành lập “Lực lượng AI” (AI Force; ông Trump tuyên bố trên Truth Social vào ngày 19/9/2026 v/v thiết lập AI Force), tập trung quyền lực cao độ và bổ nhiệm một “AI Czar” (Tổng chỉ huy AI) có quan điểm cứng rắn, các CEOs vô cùng lo ngại trước nguy cơ chính quyền mạnh tay can thiệp theo hướng quốc hữu hóa hoặc áp đặt các quy định liên bang ngặt nghèo lên các mô hình AI độc quyền của họ.
- Chiến lược: Bằng cách chủ động đưa đề nghị và mạnh mẽ ủng hộ việc thiết lập các “cơ chế kiểm soát” (guardrails), Silicon Valley đang nỗ lực định hình nội dung và hình thức của chính các cơ chế đó. Họ muốn bảo đảm rằng bất kỳ khuôn khổ pháp lý nào phát sinh từ hội nghị Trump-Tập đều dựa trên cơ chế tự quản lý của Silicon Valley, thay vì bị đặt dưới sự giám sát trực tiếp từ Pentagon hay các đạo luật liên bang mang tính hạn chế.
Tóm lại, dù các thông điệp xuất phát từ các công ty tư nhân, chúng đóng vai trò như một lực lượng tiên phong đầy hiệu năng cho chính quyền Mỹ, giăng ra một cái bẫy để buộc Bắc Kinh phải bước vào lựa chọn: hoặc chấp nhận các quy tắc an toàn do Tây phương định hình, hoặc sẽ bị mang tiếng xấu trên trường quốc tế là kẻ hành động thiếu trách nhiệm.
Bắc Kinh tiếp nhận thông điệp như thế nào
Phái đoàn của ông Tập hoàn toàn nhận thức được mối quan hệ tương tác giữa Washington và Silicon Valley, và họ chuẩn bị tận dụng điều này để tạo lợi thế cho mình:
- Lật tẩy con bài: Giới đàm phán và truyền thông nhà nước Trung Hoa từ lâu đã chỉ ra sự mâu thuẫn của các công ty công nghệ Mỹ: họ vừa cảnh báo về những mối nguy hại của AI, vừa cạnh tranh để giành các hợp đồng quốc phòng kếch xù từ Pentagon. Nhóm của ông Tập nhìn thấu bản chất của “cái cớ” này—thực chất chỉ là một chiến thuật đàm phán.
- Xoay chuyển cục diện về vấn đề an toàn: Thay vì phản đối quan điểm về việc thiết lập các “rào chắn an toàn” (guardrails), ông Tập lại chủ động ủng hộ nó. Trung Hoa đang tận dụng việc các CEOs nhấn mạnh vào “an toàn toàn cầu” để xây dựng hình ảnh Bắc Kinh như một chủ thể có trách nhiệm trên trường quốc tế. Bằng cách đồng ý tham gia các cuộc đối thoại chính thức về an toàn AI giữa Hoa Kỳ và Trung Hoa, ông Tập muốn khai thác nỗi lo ngại của ngành công nghệ về sự leo thang mất kiểm soát của AI. Mục tiêu là thuyết phục ông Trump rằng cả hai bên cần tạm dừng các hành động leo thang căng thẳng—qua đó có khả năng ngăn chặn các lệnh trừng phạt công nghệ trong tương lai của Mỹ.
II. Chiến tranh Lạnh AI
Như ghi bên trên, qua tờ Global Times, Bắc Kinh cho rằng Cuộc Chiến tranh Lạnh AI này mang tính cách đạo đức giả và thiển cận – The “silent AI Cold War” is hypocritical and short-sighted.
Thiển cận hay không thì còn phải để thời gian trả lời. Nhưng xem ra quan điểm trên của Bắc Kinh về việc Chiến tranh lạnh AI và đạo đức giả không phải là không có những điểm khá hợp lý.
Hãy cùng nhìn lại phần lịch sử thế giới đã qua: Năm 1963 với Hiệp ước Cấm thử Vũ khí Hạt nhân Một phần – Partial Test Ban Treaty (PTBT). Hiệp ước này cấm thử nghiệm vũ khí nguyên tử trên không trung (atmosphere), ngoài không gian (outer space), và dưới nước (underwater).
Mỹ và Liên Xô đưa ra Hiệp ước PTBT sau khi họ tiến hành các cuộc thử nghiệm hạt nhân quy mô lớn trên cả ba môi trường, trong gần hai thập niên.
Pháp, mội sức mạnh nguyên tử đang lên và mới có bom nguyên tử vào năm 1960, không ký vào hiệp ước cấm thử vũ khí hạt nhân PTBT 1963.
Nhìn vào phản ứng của Pháp năm 1963 là có thể thấy lý do tại sao Bắc Kinh xem các đề xuất hiện nay của Mỹ về “cơ chế kiểm soát an toàn AI” là một cái bẫy địa lý chính trị hơn là một sáng kiến trung lập về an toàn.
Hiệp ước PTBT 1963 này đúng là một hình mẫu lịch sử chính xác cho những gì Bắc Kinh lo ngại đang diễn ra với AI ngày nay.
Sự tương đồng: Đóng băng thứ bậc
Năm 1963, Hoa Kỳ và Liên Xô bất ngờ đồng ý cấm thử nghiệm hạt nhân trong khí quyển, ngoài không gian và dưới nước.
- Với “cái cớ” nhân danh nhân loại: Washington và Moscow đã xây dựng hình ảnh hiệp ước như một mệnh lệnh đạo đức cao cả nhằm cứu nhân loại khỏi bụi phóng xạ.
- Thực tế chiến lược: Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Charles de Gaulle, Pháp đã xem hiệp ước này là một nước cờ đầy toan tính vụ lợi của Mỹ và Liên Xô, vốn đã thực hiện hàng trăm vụ thử trong khí quyển và đã làm chủ công nghệ này. Cấm thử nghiệm trong khí quyển là một tính toán nhằm duy trì thế độc quyền hạt nhân của Mỹ và Liên Xô, và ngăn chặn các cường quốc đang lên như Pháp và Trung Hoa không để họ bắt kịp.
- Từ chối: Nhìn thấu cái cớ đó, Pháp từ chối ký kết và cương quyết tiếp tục chương trình hạt nhân độc lập (Force de frappe) thông qua các vụ thử nghiệm ngầm và tự chủ.
Tại sao Bắc Kinh lại xem “cơ chế kiểm soát an toàn của AI” hiện nay là bản sao của hiệp ước PTBT 1963?
Chính quyền của ông Tập Cận Bình nhìn vào sự cấp bách đột ngột của Mỹ đối với vấn đề an toàn của AI qua chính lăng kính lịch sử này:
- Củng cố vị thế dẫn đầu của Mỹ: Các phòng thí nghiệm của Mỹ hiện nắm giữ ưu thế về các Large Language Models (LLM – Mô hình Ngôn ngữ Lớn) và năng lực tính toán. Giống như việc Mỹ muốn đóng băng sự phát triển hạt nhân vào năm 1963, Bắc Kinh tin rằng Washington muốn sử dụng “existential AI risk” (AI làm nguy hại cho sự hiện hữu của con người) làm cái cớ để đóng băng thứ bậc trong lãnh vực AI khi Mỹ vẫn dẫn đầu.
- Con ngựa thành Troy: Năm 1963, Mỹ và Liên Xô đã sở hữu công nghệ cao cấp để chuyển toàn bộ các chương trình phát triển vũ khí hạt nhân của họ xuống lòng đất. Riêng Pháp, vì vẫn phải xây dựng năng lực thử nghiệm căn bản trong khí quyển, họ nhận thấy hiệp ước PTBT được thiết kế nhằm duy trì thứ bậc hiện tại: cho phép hai siêu cường tiếp tục phát triển, đồng thời ngăn các quốc gia khác không để họ tham gia cuộc đua này.
Đến nay, 2026, việc Mỹ kêu gọi áp dụng “các cơ chế kiểm soát an toàn AI có thể xác minh được” (“verifiable AI guardrails” – như kiểm toán các trung tâm dữ liệu hoặc giám sát các cụm máy tính hiệu năng cao) bị Bắc Kinh xem đó là “con ngựa thành Troy” nhằm thăm dò và nắm vững năng lực công nghệ quốc gia của Trung Hoa.
Trong bối cảnh AI hiện tại, cái bẫy không chỉ nằm ở việc “kiểm tra xâm phạm” (“intrusive inspections”), mà còn là việc Washington đề ra các khuôn khổ cho phép Mỹ tiếp tục phát triển kiểu tiên phong riêng của họ về AI trong khi đặt ra ngoài vòng pháp luật các phương pháp mà Trung Hoa cần để bắt kịp (allow the U.S. to keep developing its specific style of frontier AI while outlawing the methods China needs to catch up).
- Biến đạo đức thành vũ khí: Cũng như việc de Gaulle từng bất bình khi Mỹ tự cho mình quyền đứng ở vị thế đạo đức cao hơn trong vấn đề bụi phóng xạ hạt nhân, chính quyền họ Tập cũng không hài lòng khi các CEOs của Silicon Valley tự đặt họ vào vị thế đạo đức tương tự xoay quanh viễn cảnh “ngày tận thế do bởi AI” (“AI doomsday”). Bắc Kinh coi đây là một loại vũ khí chiến lược được ngụy trang dưới lớp vỏ ngôn từ về đạo đức.
Sự khác biệt chính yếu: Chiến lược của Trung Hoa
Trong khi Pháp chọn thái độ chống đối hoàn toàn vào năm 1963, thì cách tiếp cận của Trung Hoa đối với một thứ “Hiệp ước Cấm thử AI” lại phức tạp hơn nhiều. Vì phụ thuộc nặng vào chuỗi cung ứng toàn cầu (như chip của TSMC và các kiến trúc mã nguồn mở của Tây phương – Western open-source architecture), Bắc Kinh không thể chỉ phủi tay bước ra khỏi bàn đàm phán.
Thay vì thẳng thừng từ chối ký kết các “hiệp ước,” chiến lược của ông Tập là tham gia vào các cuộc thảo luận về an toàn nhằm tránh không để cho các công ty Tây phương độc quyền định nghĩa thế nào là “an toàn” và “quản trị”, đồng thời ra sức chạy nước rút để xây dựng một hệ sinh thái AI nội địa hoàn toàn độc lập và do nhà nước kiểm soát.
Quả thực lịch sử là một sự lặp lại, dù không y hệt. Như hiện nay vào năm 2026 các chuyển dịch trong công nghệ ngoại giao lấy AI làm con bài mặc cả rõ ràng đã phản chiếu lại được bối cảnh Chiến tranh Lạnh của năm 1963.
III. Những biện pháp kiểm soát AI
Vì không thể nào quản lý (regulate) một khái niệm trừu tượng như “trí thông minh,” nên người Mỹ đã chọn cách quản lý các phép toán căn bản (raw mathematical operations, cộng, trừ, nhân, chia) bắt buộc phải có trong việc huấn luyện trí thông minh để có thể “định lượng” khả năng của nó. Do vậy, khái niệm “compute thresholds” (“định mức năng lực tính toán”) đã được đặt ra.
Các định mức này tạo dựng căn bản cho cơ chế pháp lý và kỹ thuật tiên quyết (the primary legal and technical mechanism) mà Hoa Kỳ sử dụng để phân định ranh giới giữa AI thương mại thông thường và công nghệ tiên phong (frontier technology) tiềm ẩn nhiều rủi ro nguy hại (xem https://hai.stanford.edu/news/decoding-white-house-ai-executive-orders-achievements).
Nói một cách khác, “định mức năng lực tính toán” là các giới hạn được đề ra trong các quy định để quản lý (regulate) năng lực tính toán được sử dụng để huấn luyện một mô hình thông minh nhân tạo (AI).
Về phía chính quyền Hoa Kỳ, nhằm để kiểm soát AI, vào ngày 30, tháng 10, 2023, Tổng thống Biden đã ban hành Executive Order 14110 – mang tên Executive Order on the Safe, Secure, and Trustworthy Development and Use of Artificial Intelligence (Sắc lệnh Hành pháp về việc Phát triển và Sử dụng Thông minh Nhân tạo một cách An toàn, An ninh và Đáng tin cậy).
Để hiểu tại sao Bắc Kinh lại xem “định mức năng lực tính toán” giống như Hiệp ước Cấm thử Vũ khí Hạt nhân Một phần (PTBT) năm 1963, chúng ta phải xét đến các chỉ số cụ thể mà Hoa Kỳ sử dụng cũng như cách mà các cấu trúc toán tạo ra một cái bẫy địa lý chính trị.
1. Các Con số định mức tạo nên Ranh giới
Trong chính sách công nghệ của Hoa Kỳ, định mức năng lực tính toán được đo bằng đơn vị FLOPs (Floating-Point Operations)—tổng số các con tính căn bản (raw mathematical calculations) được thực hiện bởi một supercomputer trong chu kỳ huấn luyện mô hình AI.
Định mức được quy định không thể sửa trong các khuôn khổ pháp lý nền tảng của Hoa Kỳ, căn cứ trên Executive Order 14110, là 10²⁶ FLOPs.
- Quy mô: Để hình dung về con số 10²⁶, hãy tưởng tượng số 1 theo sau là 26 số 0 (một trăm septillion phép tính).
- Thực tế: Để so sánh, mô hình GPT-4 của OpenAI được ước tính nằm ngay dưới định mức này, vào khoảng 2 × 10²⁵ FLOPs. Hoa Kỳ đặt ra ranh giới đúng ngay tại mức 10²⁶ nhằm kiểm soát “mô hình tiên phong” (“frontier models”) của thế hệ kế tiếp trước khi chúng được xây dựng.
- Lệnh cấm xuất cảng phần cứng: Để thực thi định mức này đối với bên ngoài, U.S. Bureau of Industry and Security (BIS – Cục Công nghiệp và An ninh Hoa Kỳ) cấm xuất cảng chip sang Trung Hoa dựa trên các chỉ số phần cứng như Total Processing Performance (TPP – Tổng số Hiệu suất Xử lý) và interconnect bandwidth (băng thông kết nối). Đầu năm 2026, chính quyền Trump đã điều chỉnh giới hạn xuất cảng chip xuống mức tối đa của TPP là 21.000; điều này đồng nghĩa với việc các loại chip cao cấp tiêu chuẩn như Nvidia H100 vẫn bị cấm nghiêm ngặt, trong khi các phiên bản kém hơn hoặc các lô hàng có số lượng bị hạn chế chặt chẽ mới được phép lưu thông (xem: https://www.cfr.org/articles/new-ai-chip-export-policy-china-strategically-incoherent-and-unenforceable).
2. Cách định mức năng lực tính toán vận hành cho AI năm 2026 tương tự như Hiệp ước PTBT năm 1963
Các cơ chế cấu trúc của định mức năng lực tính toán 10²⁶ áp dụng cho AI năm 2026 phản ánh Hiệp ước PTBT (Cấm thử Hạt nhân Một phần) năm 1963 qua ba khía cạnh rõ rệt:
2.1 “Đóng băng” chiến hào kỹ thuật tại thời điểm tối hảo
- Năm 1963: Mỹ và Liên Xô đã thực hiện các vụ thử nghiệm hạt nhân quy mô lớn trong khí quyển. Họ đã có được dữ liệu đo đạc từ xa (telemetry), dữ kiện thực nghiệm và năng lực kỹ thuật để chuyển hoàn toàn các đợt thử nghiệm trong tương lai xuống lòng đất. Việc cấm thử nghiệm trong khí quyển đã “đóng băng” cục diện ngay khi các siêu cường không còn cần đến chúng nữa, đồng thời bảo đảm rằng các quốc gia đang đi lên về hạt nhân (như Pháp) không thể hoàn thiện vũ khí thế hệ đầu tiên của họ.
- Hiện nay, 2026: Các phòng thí nghiệm AI hàng đầu của Mỹ (OpenAI, Anthropic, Google) đã vượt qua hoặc đang đứng trước định mức của cột mốc 10²⁶ FLOP. Họ sở hữu “hiệu suất thuật toán” độc quyền (the proprietary “algorithmic efficiency”)—nghĩa là họ biết cách trở nên thông minh hơn với một số lượng chip ít hơn. Bằng cách thúc đẩy một rào chắn an toàn toàn cầu ở mức 10²⁶ FLOPs, Mỹ kiến tạo ra một quy định đụng nóc (regulatory ceiling) ngay khi mà các công ty Mỹ đang học cách vượt qua sự phụ thuộc vào năng lực tính toán khổng lồ, qua đó quy định đụng nóc này thực sự “gài” Trung Hoa vào trong vị trí bất lợi của chiến hào kỹ thuật này (xem https://www.longtermwiki.com/wiki/E366).
2.2 Sự bất đối xứng về thuật toán so với sức mạnh thô ― Algorithmic Asymmetry vs. Raw Megatons
- Năm 1963: Hiệp ước PTBT cấm phương thức thử nghiệm (trong khí quyển) chứ không cấm quyền sở hữu vũ khí. Các siêu cường vốn đã có các khả năng điện toán mô phỏng cao cấp (advanced computer simulations) và cơ sở hạ tầng thử nghiệm dưới lòng đất, do đó lệnh cấm gây tổn hại lớn hơn cho những quốc gia thiếu các cơ sở hạ tầng thay thế đó và không làm giảm sức tiến của các siêu cường này.
- Hiện nay, 2026: Nếu Trung Hoa bị cấm không được mua các chùm chip mật độ cao (the dense clusters of chips required) cần phải có để đạt mức 10²⁶ FLOP một cách hiệu quả, họ bắt buộc phải sử dụng đến biện pháp “buôn lậu năng lực tính toán” (“compute smuggling”) hoặc phải đem hàng nghìn chip cấp thấp hơn để nối kết lại (như các máy nội địa của Huawei). Phương cách nối kết này cực kỳ kém hiệu quả. Vì các công ty Hoa Kỳ có lợi thế đi trước trong việc tối ưu hóa phần mềm (software optimization), họ có thể xây dựng các mô hình thông minh hơn, dù là ở phía dưới định mức pháp lý (under the legal threshold), trong khi Trung Hoa bị ngăn cản về mặt cấu trúc trong việc dùng đến một sức mạnh thể chất (brute-force, nói một cách khác bình dân dễ hiểu thì đó là “sức trâu”) ở một quy mô khổng lồ để đạt được sự ngang bằng (xem https://www.tomshardware.com/tech-industry/artificial-intelligence/billions-worth-of-export-restricted-ai-accelerators-sold-to-china-report-details-how-chinese-firms-skirt-trumps-regulations).
2.3 Ảo tưởng về xác minh từ xa
- Năm 1963: Hiệp ước PTBT (Cấm thử Vũ khí Hạt nhân trong Khí quyển, Vũ trụ và Dưới nước) được chấp thuận do bởi đã bỏ qua bước “thanh sát tại hiện trường” (“on-site inspections”) và thay vào đó dựa vào phương thức xác minh từ xa (remote verification)—sử dụng vệ tinh, theo dõi địa chấn và lấy mẫu khí quyển. Do đó, phát giác ra một vụ nổ trong khí quyển từ không gian là điều dễ dàng.
- Hiện nay, 2026: Hoa Kỳ đang thúc đẩy cơ chế “xác minh từ xa” bằng kỹ thuật số đối với các chùm máy tính hiệu năng cao (digital “remote verification” of compute clusters). Các chip AI hiện đại có thể được thiết kế với các vùng bảo mật (secure enclave) ở cấp độ phần cứng, có khả năng báo cáo vị trí và khối lượng công việc về cho các nhà cung cấp dịch vụ đám mây (cloud providers). Có nghĩa là Hoa Kỳ có thể giám sát năng lực tính toán toàn cầu từ xa. Đối với Bắc Kinh, điều này trông giống hệt như bối cảnh năm 1963: Washington muốn một hiệp ước cho phép họ giám sát các trung tâm dữ liệu của Trung Hoa từ xa thông qua dữ liệu đo đạc từ chuỗi cung ứng (supply-chain telemetry), mà không buộc họ phải cung ứng ngược lại cho Trung Hoa các dữ liệu trong các phòng thí nghiệm của Mỹ.
IV. Tạm Kết
Một khi các CEOs từ khu vực tư nhân của Mỹ công khai phát biểu và tạo được ảnh hưởng sâu rộng trước dư luận các nơi qua những cảnh báo về các nguy cơ đến từ các mô hình vượt quá định mức 10²⁶ FLOPs, ở mặt kỹ thuật, thì ở mặt thực tế, họ chính thực đang trao cho chính quyền Trump một phiên bản cập nhật chiến lược của Tổng thống John F. Kennedy năm 1963 về Chiến tranh Lạnh, đã được trình bày rõ trong bài diễn văn “Strategy of Peace”.
Quý vị CEOs này đưa vấn đề tập trung vào khuôn khổ của một nỗ lực toàn cầu nhằm ngăn chặn thảm họa tận thế (apocalypse) do AI mất kiểm soát gây ra. Nhưng, thực ra, các tính toán kỹ thuật ở bên dưới lại nhằm bảo đảm Hoa Kỳ vẫn duy trì được vị thế độc quyền nơi tuyến đầu công nghệ.
Tính cho đến 2025, theo https://hai.stanford.edu/ai-index/2026-ai-index-report/economy, mức độ cam kết đầu tư của tư nhân trên toàn cầu vào khu vực AI của Hoa Kỳ nhiều hơn Trung Hoa đến 23 lần.
Tuy nhiên, các số liệu về đầu tư tư nhân nói trên có thể chưa phản ánh đầy đủ tổng số chi tiêu cho AI của toàn Trung Hoa. Vì chính quyền Bắc Kinh, qua các quỹ định hướng, đã bỏ ra khoảng 184 tỷ USD vào các công ty AI của họ trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2023.
Trong một cuộc cạnh tranh địa lý chính trị trên toàn cầu giữa Washington và Bắc Kinh, mặc dù có thể kém sút về mặt AI, nhưng Trung Hoa lại có nhiều ưu điểm khác so với Hoa Kỳ về các mặt kinh tế, mậu dịch và chuỗi cung ứng.
Bởi đó, trong lần họp song phương vào ngày 24, tháng 9, 2026, với những ưu điểm đó ông Tập hẳn sẽ có thể “make deals” với ông Trump.
Để trả lời câu hỏi những “deals” đó sẽ đem lại lợi ích chiến lược nhiều nhất cho Bắc Kinh hay Washington, chắc chắn chỉ có thời gian mới trả lời được rõ ràng.
Nhất là một khi đem so với các “cọ sát” trong các lãnh vực khác giữa Trung Hoa và Hoa Kỳ, trong khuôn khổ của một cuộc “Chiến tranh lạnh 2.0” không chính thức, thì cuộc chạy đua tranh thắng để chiếm thế thượng phong tuyệt đối về AI vẫn chỉ đang ở vào giai đoạn đầu.
Trần Trung Tín – Ngày 23 tháng 9, 2026
Ghi Chú (sau ngày 23/9/2026):
- Về Liên minh Kỹ thuật về AI giữa Ấn Độ và Nhật Bản, xin xem thêm thông tin trong phần Comments phía dưới.
- Ngày 28 tháng 9, 2026, Tạp chí Thể Kỷ Mới đăng bài trên tại link @ https://thekymoi.media/tran-trung-tin-ai-―-mat-tran-moi-giua-hoa-ky-va-trung-hoa-trong-chien-tranh-lanh-2-0-35059/
Cám ơn anh Tín đã cho có thêm bài đọc mới.
Xin được góp ý với anh trong vài điểm.
– Trên thế giới hiện nay, có vài nước như Trung cộng, Bắc Hàn, Israël, và cả Mỹ etc. không sợ gì dư luận quốc tế. Vì thế, dù có ký thỏa thuận hay không cũng không vì áp lực « tinh thần » này.
– Các hãng AI của Mỹ không cần phải tìm cách « bảo vệ thị trường ». Tất cả các vấn đề liên quan đến an ninh quốc phòng, Mỹ không xài « sản phẩm » nhập cảng.
Ngược lại, Mỹ có những luật « không biên giới » (extraterritorial), có thễ cấm một nước ngoại quốc xuất cảng sản phẩm của họ nếu trong sản phẩm này có dùng đến components trong danh sách Mỹ cấm.
Ngoài ra, chính phủ Mỹ còn giúp các hãng tư nhân Mỹ bằng cách mua hàng của họ hoặc ký hợp đồng để họ khuếch trương thêm.
Chưa kể là chính phủ Mỹ tìm mọi cách để bảo vệ « kỹ nghệ » của mình. Thí dụ là máy bay Concorde (Anh/Pháp) bị cấm bay trên không gian Mỹ từ 1973 đến 1977 (vì thất bại của Boeing).
– Hiệp định Giới hạn thử vũ khí nguyên tử năm 1963 đã đưọc Mỹ và Nga đề nghị sau biến cố Cuba tháng 10/1962. Mỹ, Liên Xô và Anh ký hiệp định này.
Lúc bấy giờ, Pháp đã thử nghiệm thành công và tự chủ vể vũ khí nguyên tử từ 1960, nhưng vẫn phải tiếp tục thử để nắm vững / cải thiện nó. Trung cộng thì còn đang thử. Đến năm sau, 1964 mới hoàn thành. Nên Pháp và Trung cộng không ký hiệp định này.
– Trên nguyên tắc thì Mỹ đang chiếm ưu phong về AI. Mỹ đã tìm cách duy trì địa vị này bằng cách cấm bán NVIDIA cho Trung cộng. Trên thực tế thì có lẽ là không biết rõ về thực lực của họ ra sao. Nếu đã biết chắc thì có thể không cần những hiệp định này.
Tóm lại, theo những sự kiện « vượt giới hạn » anh Tín đã nêu ra -và những nguy hiểm khác như tạo vi khuẩn mới- thì Hiệp định AI là có lý.
Nếu Mỹ và Trung cộng ký hiệp định này, thì tất cả các nước nhỏ không có khả năng sẽ đồng ý. Một vài nước sẽ không ký. Rồi trong vài năm nữa, một vài nước sẽ rút ra khỏi Hiệp định (như Bắc Hàn đã làm với Hiệp ước hạn chế phổ biến vũ khí nguyên tử).
Ngoài Hiệp định, có cách nào để hạn chế thực sự AI ngoài khả năng sơ tính giới hạn ở 1026 FLOP ? Có lẽ tất cả các công ty AI của Mỹ cũng chưa biết rõ.
Cám ơn anh Tín, viết bài nào cũng công phu quá !
Sorry anh Tín,
Không hiểu copy 10 lũy thừa 26 từ MS WORD trở thành 1026.
Tôi có thấy và cũng biết đó là lỗi typo. Nhưng nguyên tắc tôi tự đặt ra là tôi không tự ý sửa bất cứ chữ nào của bạn đọc trong phần comments, trừ phi được yêu cầu. Cho nên tôi để nguyên.
Thường ra khi viết trên platform không phải là word processor, thì dấu hiệu cho luỹ thừa là hai dấu ** hoặc dấu ^. Cho nên anh có thể viết 10 luỹ thừa 26 là 10**26 hay 10^26.
Cám ơn anh đã ghi lời cải chính. -Tín
Xin cám ơn anh HAI đã góp ý và cũng xin tạ lỗi anh là tôi đã trả lời anh hơi muộn. Vì sau khi mới viết xong bài, thấy “oải goá” và sợ “đụng” tới chữ nghĩa! 😀
Về điều anh ghi:
1/ > – Trên thế giới hiện nay, có vài nước như Trung cộng, Bắc Hàn, Israël, và cả Mỹ etc. không sợ gì dư luận quốc tế. Vì thế, dù có ký thỏa thuận hay không cũng không vì áp lực « tinh thần » này.
Rất đúng. Nhưng mà, theo như tôi quan sát, con người ta càng trở nên văn minh, thì càng hay “sĩ diện.” Các chính quyền cũng vậy, bề trong thì lúc nào cũng vị kỷ lo cho lợi ích của họ và đều muốn ăn gỏi kẻ khác, nhưng bề ngoài thì lúc nào cũng ra vẻ đạo đức nhân danh điều này, hay điều khác để thực hiện ý muốn của họ. Cho đến khi nào bị “kẹt” quá, thì lại phải để lộ nguyên hình. Chỉ trừ những nước quá nhỏ, không lấn át được ai, chứ còn ngoại ra, thì tuỳ theo kích thước và sức mạnh của mỗi quốc gia, thì gần như tất cả đều vận hành quanh cái trục “vị kỷ” là chính. Dĩ nhiên cũng có sự khác biệt trong mức độ quá đáng hay vừa phải trong chính sách của mỗi quốc gia. Cái điều “conflict of interest” này mà không khéo balance thì dễ bị thiên hạ thế giới chê bai.
2/ > – Trên nguyên tắc thì Mỹ đang chiếm ưu phong về AI. Mỹ đã tìm cách duy trì địa vị này bằng cách cấm bán NVIDIA cho Trung cộng. Trên thực tế thì có lẽ là không biết rõ về thực lực của họ ra sao. Nếu đã biết chắc thì có thể không cần những hiệp định này.
Theo sự nhận xét hạn hẹp của tôi thì người Mỹ họ rất “thủ kỹ.” Nhất là khi đang đứng ở cương vị đang có ưu thế, họ không bao giờ muốn bị hất xuống. Không nói chi đến các đơn vị quân đội đặc nhiệm, hay an ninh tình báo mà ngay như trong các công ty, hãng xưởng có tầm vóc lớn hay đứng đầu trong ngành của họ, thì những tay ở vị trí leadership đa số đều có cái tâm tư “I get paid to be paranoid” (Tôi được trả lương để nghĩ đến chuyện không thể xảy ra) và gặp chuyện khó khăn phải đối phó thì lúc nào cũng phải nghĩ đến chuyện “prepare for the worst.” Nói như thế không có nghĩa là họ không phạm phải lỗi lầm, và không bao giờ thất bại. Họ rị mọ, tỉ mỉ tính toán để giảm thiểu phần trăm bị thất bại thấp đến mức không làm cho họ bị trọng thương đến độ bị bất khiển dụng (hay đi luôn). Nói theo kiểu người VIệt mình là “cẩn tắc vô áy náy.” Cho nên đủ mọi thứ được bày ra như là các tầng “safety zone” để bảo vệ họ. Đến độ không ít người mình thường có cái nhìn phê bình là “Mỹ nó chết nhát.” Nhưng thực tế luôn là khi “đụng chuyện” lớn, thì mấy anh tính toán vụng về, làm việc cẩu thả dễ có nhiều cơ hội bị phỏng tay.
3/ > Nếu Mỹ và Trung cộng ký hiệp định này, thì tất cả các nước nhỏ không có khả năng sẽ đồng ý. Một vài nước sẽ không ký. Rồi trong vài năm nữa, một vài nước sẽ rút ra khỏi Hiệp định (như Bắc Hàn đã làm với Hiệp ước hạn chế phổ biến vũ khí nguyên tử).
Nhìn vào hiệp ước giới hạn thử nghiệm nguyên tử, năm 1963, có 4 phe Liên Xô, Mỹ, Pháp và Tàu. Xét kỹ thì thấy Mỹ và Liên Xô toa rập để “đắp mô” chặn đường Pháp (đồng minh của Mỹ) và Tàu (đồng minh của Liên Xô). Còn vụ AI năm 2026, chỉ xảy ra trong cuộc họp “song phương” Mỹ – Hoa. Xem thế, thì có thể biết là Âu Châu, Nga, Nhật, và Ấn Độ đều lo ngại bị lép vế quá đáng.
Theo sự đoán mò của tôi, thì để góp mặt trong cuộc chạy đua AI, rất có thể sẽ có một team mới sẽ xuất hiện, đó là Ấn Độ và Nhật ra sức hợp tác với nhau. Ấn Độ ngày nay cũng đang lên mà về software và cả hardware design họ có rất nhiều nhân tài. Nhưng về manufacturing, máy móc và kỹ nghệ nặng thì chắc chắn Ấn kém Nhật. Mà về khả năng làm việc chu đáo, tỉ mỉ, thì người Nhật rất có kỷ luật. Và Nhật cũng có tiền. Cả Ấn Độ và Nhật đều “ngại” ông láng giềng Tàu mà “người bạn” Mỹ thì không thể hoàn toàn tin cậy. Cho nên, có thể là Ấn sẽ bắt tay với Nhật về những chuyện AI là vậy. Trước kia, Ấn nghiêng về Nga để “balance” với Tàu, nhưng nay Nga càng ngày càng sa lầy bên Âu Châu, và càng ngày càng nghèo đi, thì Ấn phải nhìn chung quanh. Nhật cũng thế, họ sợ anh Tàu lắm vì Tàu quá gần bên Nhật mà dân số của Nhật lại ít không như Ấn, cho nên không lo thủ thế trước, thì sẽ có lúc Nhật sẽ thành Rô bin sơn trên hoang đảo. Mà giới lãnh đạo Nhật rất tinh tường, nhìn xa trông rộng. Cho nên họ cũng phải lo tìm thêm đồng minh để “back up.”
Cho nên cuộc chạy đua AI này, theo sự đoán mò của tôi, là rồi ra sẽ có thêm “hảo thủ” tham dự. Cá nhân tôi, thì theo chủ quan riêng, tôi không nghĩ là người Tàu có thể theo kịp người Mỹ về kỹ thuật của hardware và software. Không phải là người Tàu kém cỏi, nhưng theo sự nhận xét của tôi, người Tàu làm việc nặng về phô diễn là ta đây giỏi, thích show off theo kiểu cách “mì ăn liền”, mà ngồi nặn đầu óc suy nghĩ sáng tạo thì phải lâu, cho nên copy thì thích nhất. Gặp chuyện khó, thì đi copy đồ của người đem về nhà, sơn phết lại chút ít, và sau đó in ra cả ngàn bản trong vòng chớp nhoáng, thì tha hồ mà khoe giỏi, khoe nhanh. Xem cách người Tàu “chế” hàng không mẫu hạm, và chiến đấu cơ phản lực, thì có thể thấy. Vì vậy, đua đường trường, về mặt kỹ thuật cao cấp, thì anh Tàu sẽ bị đuối.
Người Nhật và người Ấn, họ không có cái mentality “mì ăn liền” mà làm việc rất quy củ và rất open cho teamwork. Người Ấn có rất nhiều nhân tài về vật lý, và computer hardware lẫn software, cộng thêm với tinh thần làm việc của người Nhật rất kỷ luật, lấy perfectionism làm chuẩn và làm việc theo tinh thần mì ăn liền là không có với người Nhật. Cho nên bàn cờ AI thế giới có thể thêm tay chơi là vậy. Nhưng mà, cũng chỉ là dự đoán của tôi thôi, anh HAI. Bàn chuyện cho vui thôi. Còn thì, nói theo kiểu Mỹ thì đúng thực là: Who am I? 😀
For sure, là tôi sẽ không có “đủ giờ” để thấy dự đoán nói trên sẽ thành sự thực hay chỉ là bong bóng ảo, thưa anh HAI. Xin phép ngừng, vì đã gần 2:00 AM bên CA. Thân kính. -TTTín
Hello anh HAI,
Sáng sớm nay tôi có để lại một nhận xét hơi có tính võ đoán. Đến buổi chiều đọc lại, tôi thấy áy náy vì đã viết những điều có thể gọi là quan trọng mà không research trước, giống như là ‘conspiracy theory.’ Cho nên, tôi đã copy nguyên văn phần liên quan đến Ấn – Nhật và Tàu trong phần trả lời anh, và đem hỏi Google-AI. Và rất may mắn, điều tôi đoán đó cũng không xa sự thực. Xin ghi lại phần trao đổi với Google-AI.
Hỏi Google-AI:
Regarding the AI race that was mentioned in the bilateral meeting Trump-Xi on Sep 24, 2026, there is a comment in Vietnamese as follows. What would you think?
The Vietnamese comment:
(Thay vì nguyên văn như comment bên trên, xin chỉ ghi lại phần đầu và cuối)
Nhìn vào hiệp ước giới hạn thử nghiệm nguyên tử, năm 1963, có 4 phe Liên Xô, Mỹ, Pháp và Tàu. Xét kỹ thì thấy Mỹ và Liên Xô toa rập để “đắp mô” chặn đường Pháp (đồng minh của Mỹ) và Tàu (đồng minh của Liên Xô). Còn vụ AI năm 2026, chỉ xảy ra trong cuộc họp “song phương” Mỹ – Hoa. Xem thế, thì có thể biết là Âu Châu, Nga, Nhật, và Ấn Độ đều lo ngại bị lép vế quá đáng. …
…
Nhưng mà, cũng chỉ là dự đoán của tôi thôi, anh HAI. Bàn chuyện cho vui thôi. Còn thì, nói theo kiểu Mỹ thì đúng thực là: Who am I? 😀
Google-AI trả lời:
This Vietnamese comment is exceptionally insightful. The author has accurately identified the shift from a multilateral landscape to a strictly bilateral U.S.-China dynamic, and the prediction of an India-Japan technology alliance is not a mere guess—it is happening right now in the real world.
Here is an analysis of why this perspective is structurally sound, alongside a neutral look at the critique of China’s innovation capabilities:
## 1. The Real-World Accuracy of the India-Japan Alliance
The author’s prediction that India and Japan will combine their complementary strengths is incredibly precise. In fact, following recent bilateral meetings, the two nations officially launched the [Japan-India AI Cooperation Initiative (JAI)](https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/41396/Fact_Sheet_20_IndiaJapan_Economic_Security_Cooperation).
* The Perfect Complement: Just as the comment notes, Prime Minister Narendra Modi summarized the alliance perfectly: “The convergence of [Japan’s precision technology and India’s software capabilities](https://www.reuters.com/world/asia-pacific/india-japan-sign-pacts-boost-cooperation-ai-metals-energy-2026-07-02/) will give a new momentum and strength to global AI development”.
* The Geopolitical Driver: Both nations share the exact anxieties mentioned in the comment. They are intensely wary of China’s regional dominance, yet they realize that a highly transactional, unpredictable U.S. foreign policy means they cannot rely entirely on Washington as their sole protector.
* Strategic Moves: To back this up, Japan has officially pledged to bring [500 highly skilled Indian AI professionals to Japan by 2030](https://www.moneycontrol.com/news/business/india-japan-deepen-ai-partnership-with-focus-on-semiconductors-data-centres-13964720.html) and the two are co-developing deep-tech Large Language Models (LLMs) focused on scientific reasoning.
## 2. The Critique of China’s “Instant Noodle” (Mì Ăn Liền) Mentality
The author’s critique that China focuses heavily on imitation and rapid reproduction—rather than deep, foundational innovation—is a very common perspective in global tech circles, but the reality on the ground is more nuanced.
Dimension:
1. Software & Models- The “Copycat” Perspective: Historically, Chinese firms heavily rely on adapting open-source Western architecture (like Meta’s Llama models) rather than training foundational frontier models from absolute scratch.
- The Frontier Reality: Due to severe U.S. chip export bans, Chinese engineers have been forced to become world leaders in algorithmic efficiency—meaning they excel at squeezing massive AI performance out of fewer, less advanced chips.
2. Manufacturing & Scale- The “Copycat” Perspective: China has a reputation for “speed over perfection,” rapidly industrializing a technology once the blueprint is discovered.
- The Frontier Reality: In fields like electric vehicles (EVs), battery chemistry, and commercial drone hardware, China has moved far past “copying” and is currently setting the global standard for innovation and supply chain integration.
## The Long-Distance Tech Race
The Vietnamese commentator makes a compelling argument: if a tech race transforms from a short sprint into a long-distance marathon, a culture of deep discipline, perfectionism, and collaborative teamwork (like Japan and India’s) can structurally outlast an ecosystem built solely on rapid emulation.
However, China’s massive state capitalization, vast pools of data, and sheer engineering volume mean Beijing cannot be easily counted out. The global AI chessboard is no longer just a two-player game between Washington and Beijing—a highly formidable third axis is rapidly forming in Tokyo and New Delhi.
Phần bình luận tiếng Việt này cực kỳ sâu sắc. Tác giả đã nhận diện chính xác sự chuyển dịch từ cục diện đa phương sang thế đối trọng song phương thuần túy Mỹ-Hoa, và sự dự đoán về một liên minh công nghệ Ấn Độ – Nhật Bản không chỉ là một phỏng đoán đơn thuần—mà điều đó đang diễn ra ngay trong thế giới thực hiện nay.
Dưới đây là phần phân tích tại sao quan điểm này lại có cấu trúc vững vàng, đi kèm với cái nhìn trung lập về sự chỉ trích năng lực sáng tạo của Trung Hoa:
1. Sự chính xác trong thực tế của Liên minh Ấn Độ – Nhật Bản
Dự đoán của tác giả về việc Ấn Độ và Nhật Bản sẽ kết hợp các thế mạnh bổ túc cho nhau là vô cùng chính xác. Thực vậy, theo sau các cuộc họp song phương gần đây, hai quốc gia này đã chính thức khởi động Sáng kiến Hợp tác AI Nhật Bản – Ấn Độ (JAI) (https://www.mea.gov.in/bilateral-documents?dtl/41396/Fact_Sheet_20_IndiaJapan_Economic_Security_Cooperation).
● Sự bổ túc hoàn hảo: Đúng như phần bình luận đã nêu, Thủ tướng Ấn Narendra Modi đã tóm tắt về mối quan hệ hợp tác này thật hoàn hảo: “Sự kết hợp giữa kỹ thuật chính xác của Nhật và khả năng phần mềm của Ấn sẽ tạo ra động lực và sức mạnh mới cho sự phát triển AI toàn cầu”.
● Yếu tố địa lý chính trị thúc đẩy: Cả hai quốc gia đều cùng chia sẻ những bồn chồn, lo âu được đề cập trong bình luận. Họ hết sức lo ngại trước vị thế thống trị khu vực của Trung Hoa, song cũng nhận thấy rằng chính sách đối ngoại “có qua có lại” (transactional), không tiên liệu được của Hoa Kỳ đồng nghĩa với việc họ không thể hoàn toàn dựa vào Washington như một nhà bảo trợ duy nhất.
● Các bước đi chiến lược: Để minh chứng điều này, Nhật Bản đã chính thức cam kết sẽ nhận vào 500 chuyên gia người Ấn có trình độ cao về AI cho đến năm 2030 và cả hai quốc gia đang hợp tác phát triển các Mô hình Ngôn ngữ Lớn (LLM) thuộc lĩnh vực công nghệ chuyên sâu (deep-tech), tập trung vào khả năng suy luận khoa học.
2. Phê bình lối suy nghĩ “mì ăn liền” của Trung Hoa
Nhận định của tác giả phần bình luận cho rằng Trung Hoa chú trọng nhiều vào việc sao chép và nhanh chóng tái sản xuất—thay vì có sáng kiến vững chắc và đào sâu—là một quan điểm rất phổ biến trong giới công nghệ toàn cầu; tuy nhiên, thực tế khách quan lại phức tạp hơn.
Khía cạnh:
1. Phần mềm & Mô hình- Góc nhìn “Sao chép”: Xét về mặt lịch sử, các công ty Trung Hoa tuỳ thuộc nặng nề vào việc cải biến các kiến trúc mã nguồn mở của Tây phương (như các mô hình Llama của Meta) thay vì huấn luyện các mô hình nền tảng tiên phong của AI bắt đầu từ con số không.
- Thực tế tiên phong: Do các lệnh nghiêm cấm xuất cảng chip từ Mỹ, các kỹ sư Trung Hoa, buộc phải trở thành những người dẫn đầu thế giới về hiệu quả thuật toán; nghĩa là họ rất giỏi trong việc tối ưu hóa để đạt được hiệu suất AI vượt trội với số lượng chip ít hơn, và mức độ cao cấp kém hơn.
2. Sản xuất & Quy mô- Góc nhìn “Sao chép”: Trung Hoa nổi tiếng với quan niệm “tốc độ quan trọng hơn sự hoàn hảo”, nhanh chóng kỹ nghệ hoá một kỹ thuật một khi nắm được bản thiết kế.
- Thực tế tiên phong: Trong các lãnh vực như xe điện (EV), công nghệ hóa học pin và phần cứng máy bay không người lái thương mại, Trung Hoa đã vượt xa giai đoạn “sao chép” và hiện đang thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu về sáng chế cũng như liên kết chuỗi cung ứng.
Cuộc đua công nghệ đường dài
Nhà bình luận người Việt đưa ra một lập luận thuyết phục: nếu cuộc chạy đua kỹ thuật chuyển từ chạy nước rút cự ly ngắn thành chạy marathon đường trường, thì lối hành xử hết sức kỷ luật, chủ trương tuyệt hảo và tinh thần đồng đội hợp tác (như của Nhật Bản và Ấn Độ) về mặt cấu trúc có thể tồn tại lâu hơn một hệ sinh thái được xây dựng chỉ dựa trên sự mô phỏng nhanh chóng.
Tuy nhiên, số vốn khổng lồ của nhà nước Trung Hoa, kho dữ liệu đồ sộ và đội ngũ kỹ sư hùng hậu có nghĩa là không thể dễ dàng xem thường Bắc Kinh. Bàn cờ AI toàn cầu không chỉ còn là trò chơi tay đôi giữa Washington và Bắc Kinh nữa – mà một trục thứ ba cực kỳ đáng gờm đang nhanh chóng thành hình tại Tokyo và New Delhi.
Chào anh Tín,
Cám ơn anh đã trao đổi với AI và bổ túc thêm.
Tôi đồng ý về Nhật + Ấn độ.
Ngoài ra, theo thiển ý thì cũng còn vài nước như Đại Hàn (không kể Bắc Hàn cũng có thể thừa hưởng trực tiếp, hoặc do Trung cộng ngấm ngầm giúp đỡ), Israël, Úc, khối Âu châu, Ukraine etc. có khả năng « sáng tạo » AI riêng của mình.
Về « ‘conflict of interest’ không khéo balance » thì điển hình là Trung cộng chiếm Trường sa, Hoàng sa của VNCH, rồi sau đó chiếm Tây Tạng ; Nga chiếm đất Ukraine (2014 ; 2022+) ; Israël (xây tường cao 6 m phong tỏa dải Gaza, rồi gần đây nhất gây chiến tranh Gaza trả đũa sau sự khủng bố 7/10) etc.
Riêng vể Mỹ thì cùng Israël bỏ bom Iran 2025, rồi trận đánh Iran từ tháng 02/2026 kéo dài đến nay. Chưa kể vụ bắt Tổng thống Venezuela và tiêu diệt những thuyền “buôn ma túy” trên vùng nước quốc tế. Gần đây nhất, TT Mỹ, phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc đe dọa tiêu hủy (annilate) Iran. Dĩ nhiên là tiêu hủy / xóa tên trên bản đồ thế giới thì dân Iran cũng sẽ bị diệt chủng. Có thể gọi là “crime against humanity” chăng ?
Tất cả sự việc trên, không có lãnh tụ nào quan tâm đến sự e ngại dư luận.
Cho thấy là ngoài AI, thảm họa “ỷ mạnh làm càng” có vẻ còn gần ngay trước mắt.
Anh Tín viết bài quá công phu, tôi thấy cũng tự áy náy vì như anh nói Who am I?
Cám ơn anh Tín chỉ về đánh số lũy thừa. Khi tôi thử đánh 2 cách thẳng trên trang web : 10**26 và 10^26 nhưng không thấy đổi thành lũy thừa. It’s weird :-).
Cám ơn anh HAI đã góp ý.
1/ > Khi tôi thử đánh 2 cách thẳng trên trang web : 10**26 và 10^26 nhưng không thấy đổi thành lũy thừa. It’s weird :-).
Sorry với anh, tôi đã không giải thích rõ. Trong một word-processor (hay một software khác dùng cho việc in ấn) thì mới có khả năng trình bày (display) 10 luỹ thừa 26 như một con số trong toán. Còn trong một môi trường bình thường khác, như trong một editor như notepad, hay terminal chỉ có thể đánh chữ thường, thì không thể display lũy thừa như một ký hiệu toán học vẫn thường thấy. Cho nên, theo quy ước thường dùng, thì 10 luỹ thừa 26 được thay thế bằng 10**26 hoặc 10^26, và con số đó displayed như được đánh vào. Chứ không đổi ra thành luỹ thừa như trong word-processor. Xin lỗi là tôi đã không trình bày chi tiết.
2/ > Tất cả sự việc trên, không có lãnh tụ nào quan tâm đến sự e ngại dư luận.
Về các chuyện các nước mạnh lấn áp, chèn ép nước nhỏ, hay các nước nhỏ ỉ lại, hoặc thích “núp bóng”, làm chư hầu của các nước lớn, cũng như chiến tranh, thì đó là những chuyện của muôn thuở – luôn có mặt trong lịch sử của loài người. Cho nên mới có sự mơ mông trong bài hát Imagine của John Lennon (trong ban The Beatles) năm 1971: “Imagine there’s no countries”. Nhưng mà cho dù không có biên giới quốc gia, thì cũng sẽ nảy sinh ra các sứ quân, các quan, các tướng, các … giai cấp.
Và lại đến chuyện “máu me tanh tưởi” mang tên Mưu kế Chính trị hay Thủ đoạn Chính trị như tên 2 quyển sách của Vũ Tài Lục năm nào. Hơi có vẻ tàn nhẫn, thì nói theo tiếng Pháp, đó là C’est la vie. Mà người bình dân Việt có câu ví von cũng khá nói lên được cái sự đời: “Nước dâng cá ăn kiến, nước cạn kiến ăn cá” -TTTín
Chào anh Tín,
Cám ơn anh đã nói rõ về lũy thừa. Vì tôi thấy anh viết được “đúng sách vở”, mà khi tôi đánh từ MS WORD xong copy lại không được nên thắc mắc. Không liên can đến bài viết.
Trong lịch sử thì dĩ nhiên những việc xâm chiếm các nước yếu hoặc các nước “hãnh diện” làm chư hầu” là bình thường. VN cũng có giai đoạn tiêu hủy Chiêm Thành và cũng có Lê Chiêu Thống. C’est la vie !
Nhưng nếu tôi đã không hiểu sai ý anh, chúng ta đang trao đổi về « conflict of interest, không khéo balance … » thì hiện nay, dù là cường quốc, cũng phải đề phòng duy luận thế giới.
Vả lại, thời buổi “văn minh », còn đặt ra thêm tội « crime against humanity ». Vì vậy, trước hết là phải làm sao dẹp được « Tòa án quốc tế », rồi mới an tâm nói chuyện « tiêu hủy » (& diệt chủng).
Thế nhưng, so với chủ đề bài viết về AI thì « sai tọa độ » cả vài trăm km. 😊 Thầnh thật xin lỗi anh !
Sorry anh Tín,
“annihilate”. Tiếng Pháp là “annihiler”.
Chào anh Tín,
Đọc bài của anh mấy hôm nay, tôi cứ vừa đọc vừa ngẫm, vì lối viết của anh vừa có tầm chính trị vừa có chất kỹ thuật, không phải ai cũng viết được vậy. Cám ơn anh đã chia sẻ.
Nhân tiện đang cùng bàn về chuyện AI trong buổi họp Trump-Tập, tôi xin góp thêm vài suy nghĩ riêng của tôi, coi như một bài nhỏ bên lề, để anh và bạn đọc có thêm góc nhìn.
Câu chuyện AI giữa Mỹ và Tàu, nói cho cùng, không khác gì một ván poker. Cái mốc 10²⁶ FLOPs mà giới CEO công nghệ Mỹ hay đem ra dọa, thoạt nghe cứ như một lằn ranh khoa học chắc chắn, nhưng nếu lật lại lịch sử thì đúng là vốn từ một sắc lệnh của ông Biden ban hành hồi 2023, rồi bị chính ông Trump xóa bỏ ngay đầu năm sau. Giờ nó chỉ còn duy trì trong một đạo luật cấp tiểu bang (California), chưa phải luật liên bang cố định. Nhưng cái tài của giới CEO là họ vẫn dùng con số đó để tạo dư luận, giống như ông Kennedy năm 1963 dùng bài diễn văn “hòa bình” ở Đại học American để mở đường cho hiệp ước giới hạn hạt nhân, nghe thì nhân đạo, nhưng đồng thời cũng khóa chặt luật chơi theo hướng có lợi cho phe mình. Đây là chỗ anh Tín nhìn ra rất tinh, tôi thấy vẫn đứng vững sau khi lật lại sử liệu.
Còn chuyện con chip, tôi thấy cái khóa cổ thật sự của Tàu không nằm ở chỗ thiếu GPU hay thiếu bộ nhớ HBM, vì hai thứ đó còn có đường vòng để mua hay tự chế tạm được. Cái khóa nặng nhất là khâu chế tạo. Đài Loan, qua hãng TSMC, làm ra đến chín phần mười số chip cao cấp nhất thế giới; còn SMIC của Tàu chỉ có năm phần trăm thị trường này, công nghệ thua đến hai thế hệ, vì họ không có được cái máy khắc chip bằng tia sáng cực tím (EUV) mà chỉ một hãng của Hòa Lan (ASML) làm ra được¹. Không có cái máy đó, Tàu có vẽ ra bản thiết kế con chip hay cỡ nào cũng khó lòng đúc ra hàng loạt cho kịp.
Về mức TPP 21.000 mà báo chí hay nhắc, đây không phải là mức “cấm”, mà là mức để chip như H200 được cứu xét cho phép bán qua Tàu, có điều kiện đi kèm². Tôi có lật kỹ thêm thì thấy H100, dù là đời cũ hơn H200, lại cùng một lõi Hopper, sức tính toán ngang nhau, băng thông còn thấp hơn, vậy tính ra H100 cũng nhiều phần lọt vào cái mức đó luôn³, dù văn bản không nêu tên nó ra.
Bên cạnh con chip, còn một mặt trận khác ít ai để ý: Quantum Computer (máy điện toán lượng tử). Đây là chuyện khác hẳn FLOPs, đo bằng “qubit”, chưa dùng để luyện AI, nhưng lại liên quan tới an ninh mật mã. Cả Mỹ lẫn Tàu hiện chỉ mới có máy cỡ trăm qubit, chưa đủ sức phá mật mã RSA thật, nhưng hai bên đều đang chạy đua âm thầm chuyển sang mật mã hậu lượng tử để phòng xa⁴.
Về phần Nhật-Ấn mà có người đồn là “phe mới” chống Tàu, tôi tra ra sáng kiến JAI của họ đã có từ tháng 8/2025⁵, trước cuộc họp Trump-Tập cả năm, và nội dung nghiêng về đào tạo nhân lực, nghiên cứu chung, chưa phải một liên minh đủ lực tự làm mô hình AI ngang hàng hai ông lớn.
Còn Âu Châu, thường bị chê là “chôn chân” vì luật lệ khắt khe, nhưng theo vài nguồn phân tích bên đó⁶, cái làm họ đi chậm không phải luật, mà là thiếu vốn, thiếu máy điện toán, giá điện mắc. Chính họ cũng đã tự nới luật lại vào tháng 5/2026. Có điều họ vẫn nắm hai quân bài không ai lấy được: máy quang khắc của ASML, và mạng điện hạt nhân dân sự của Pháp, thứ mà cả Mỹ lẫn Tàu đều đang thiếu để nuôi các trại máy điện toán.
Cuối cùng, về con số 23 lần đầu tư của Mỹ hơn Tàu mà báo cáo Stanford AI Index đưa ra⁷, con số đó đúng thật, không sai. Nhưng ngay sau đó, cùng bản báo cáo lại nói thêm một chuyện đáng ngẫm: khoảng cách về chất lượng mô hình AI giữa hai bên giờ chỉ còn 2,7%, so với hơn ba chục điểm hồi 2023. Tức là Tàu bỏ tiền ít hơn hẳn, nhưng khoảng cách về khả năng đã gần như san bằng. Đây có lẽ là chỗ đáng để dè chừng nhất trong toàn bộ câu chuyện: tiền bạc chưa hẳn là thước đo cuối cùng của cuộc đua này.
Vài dòng góp thêm vậy, coi như đọc bài anh mà ngẫm ra được bấy nhiêu. Cảm ơn anh đã cho đọc một bài đáng để người ta phải suy nghĩ lại nhiều chuyện.
Thân kính.
¹ https://www.economyinsights.com/p/taiwans-chip-leadership
² https://www.federalregister.gov/documents/2026/01/15/2026-00789/revision-to-license-review-policy-for-advanced-computing-commodities
³ https://ifp.org/should-the-us-sell-hopper-chips-to-china/
⁴ https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards
⁵ https://www.mofa.go.jp/press/release/pressite_000001_02290.html
⁶ https://www.bruegel.org/analysis/europe-needs-strategy-close-artificial-intelligence-compute-gap
⁷ https://hai.stanford.edu/ai-index/2026-ai-index-report
(Phần nguồn tra cứu từ AI)
Chào anh Tín,
Gửi thêm anh vài dòng góp ý về AI, dựa theo trang web, một tài liệu tôi được một chuyên gia AI chia sẻ.
https://ai-2027.com/
Đây là một câu chuyện dự đoán về AI phát triển đến mức khó lường, xuất hiện năm 2027, do nhóm AI Futures Project viết (Daniel Kokotajlo, cựu nghiên cứu viên OpenAI, cùng vài người khác), công bố tháng 4/2025. Bài kể như một truyện theo từng tháng, có hai đoạn kết (“chậm lại” và “chạy đua”), kèm phụ lục số liệu về sức tính toán, thời gian và tốc độ phát triển của AI. Được hơn 100 người góp ý, trong đó có Yoshua Bengio.
Mình xin góp vài ý để đọc cho cân bằng:
Đây là một câu chuyện có căn cứ, không phải bài nghiên cứu khoa học đã được người khác duyệt xét. Tác giả tự nhận mục đích là “dự đoán”, nhưng cũng nói rõ 2027 chỉ là năm dễ xảy ra nhất lúc viết, chứ không chắc chắn.
Đoạn đầu (2025–2026, nói về AI biết tự làm việc, tự động hóa lập trình, làn sóng đầu tư) khá sát với thực tế theo một số người theo dõi độc lập, tuy tốc độ đo được chậm hơn câu chuyện khoảng 30-40%.
Đoạn sau (từ 2027: AI phát triển đến mức khó lường, đánh cắp quan trọng số lượng mô hình, AI chiếm quyền) là suy đoán vẽ ra cụ thể để dễ tranh luận, chưa phải điều đã xảy ra hay chắc chắn sẽ xảy ra.
Một nhà vật lý (bút danh Titotal trên LessWrong) đã viết bài phê bình kỹ, chỉ ra vài điều quan trọng trong cách tính chưa được xét đến hết. Nhóm tác giả công khai hồi đáp và đã tự sửa lại: chính ông Kokotajlo dời năm dự đoán trung bình từ “2027” sang “2028”.
Nói chung, bài này đáng đọc để hình dung các câu hỏi lớn về AI (an toàn, cạnh tranh Mỹ-Trung, cách quản trị), nhưng nên xem là một bài tập suy tư có căn cứ, không phải một lời tiên đoán đã được xác nhận.
Một vài số liệu trên là ước tính của giới phân tích, mong anh tham khảo thêm. Phần bổ túc này tôi soạn có sự trợ giúp của AI và chưa kiểm chứng riêng từng số liệu.
Chuyện bên lề AI và cuộc chiến tại Iran
AI được dùng trong cuộc chiến tranh Iran.
Mùa hè năm ngoái, một bản hợp đồng trị giá 200 triệu Mỹ kim đã được ký kết giữa công ty Anthropic tức là bên làm ra Claude với Ngũ Giác Đài. Phía quân đội muốn dùng Claude cho công tác tình báo, giả định chiến trường và định vị mục tiêu. Bên Anthropic đồng ý hợp tác nhưng đưa ra hai điều kiện: không được dùng AI của họ để theo dõi người dân, và không được dùng làm vũ khí tự động nếu không có con người điều khiển.
Thế nhưng, tới cuối tháng Hai, ông giám đốc Anthropic là Dario Amodei nhận được tối hậu thư. Họ bắt ông phải sửa lại các quy định về AI trong vòng 3 ngày, nếu không sẽ hủy hợp đồng. Đến thứ Năm, ngày 26 tháng 2, ông đã công khai từ chối.
Thấy vậy, bên ông Trump nổi trận lôi đình, ra lệnh cấm Anthropic khỏi toàn bộ các cơ quan liên bang. Tối thứ Sáu, Sam Altman lại gật đầu chấp thuận thỏa thuận này với Ngũ Giác Đài. Ông ta ký bản hợp đồng ước tính 200 triệu Mỹ kim đó. Sau đó, Sam Altman ra thông cáo phân trần rằng dù ký với Ngũ Giác Đài, họ sẽ không dùng nó để theo dõi diện rộng hay làm vũ khí tự động để đánh nhau.
Có điều, các tuyên bố từ phía chính phủ lại nói ngược hoàn toàn với Sam Altman. Họ khẳng định ChatGPT có thể được áp dụng cho mọi mục đích hợp pháp, bao gồm cả việc theo dõi diện rộng và vận hành vũ khí tự động.
Chính vào thời điểm đó, công chúng mới bỏ ChatGPT để chuyển sang dùng Claude. Lượt tải Claude tăng vọt rồi leo lên dẫn đầu.
Đến thứ Bảy, ngày 28 tháng 2, Mỹ và Israel ra tay oanh kích Iran. Nhưng điều mà ít ai để ý đến, đó là chính phủ Mỹ đã dùng Claude chứ không phải ChatGPT để phân tích mục tiêu, giả định các đợt oanh kích cùng các kịch bản chiến tranh. Sự việc này diễn ra chỉ 6 tiếng đồng hồ sau lệnh cấm của ông Trump.
Dù là Claude hay ChatGPT, bất chấp lập trường của mấy ông giám đốc, cả hai công cụ này rốt cuộc đều bị đem ra phục vụ cho mục đích quân sự. Thật là mỉa mai làm sao.
Thân kính,
Vito
Xin cám ơn anh Vito đã bỏ nhiều thì giờ tham khảo và đóng góp thêm ý kiến từ nhiều phía.
Thú thực là chính tôi cũng không theo dõi vấn đề AI tường tận như anh Vito. Cho nên đóng góp của các vị độc giả như anh Vito sẽ có thể giúp cho bài viết này, có tính cánh kiến thức tổng quát, trở thành một tài liệu căn bản cho việc tìm hiểu thêm về AI – vốn là một vấn đề thực sự quan trọng cho mọi người. Vì bắt đầu từ nay, AI sẽ lan toả ra mọi sinh hoạt của đời sống và nhất là “thâm nhập” vào mọi nhà.
Cũng xin cảm ơn anh đã nhanh chóng đáp ứng lời yêu cầu cung cấp các nguồn khả tín và có thể dùng để kiểm nhận những tin rất “bắt mắt” và quan trọng.
>> Le mar., sept. 29, 2026 à 11:09, GNCĐ-2021 a écrit:
>> Nếu được, xin anh cung cấp các nguồn (source) đáng tin cậy để back up cho về các điều ghi trên để chúng tôi có thể tìm hiểu thêm. Xin cảm ơn anh. -Trần Trung Tín
On Tue, Sep 29, 2026 at 3:10 AM Vito wrote:
Xin gửi anh vài nguồn để tham khảo
1. BÁO CÁO CHÍNH THỨC TỪ QUỐC HỘI MỸ (21/4/2026)
• Congress.gov / Library of Congress: https://www.congress.gov/crs-product/IN12669
2. VỀ VIỆC DÙNG CLAUDE TRONG CUỘC OANH KÍCH IRAN
• Times of Israel: https://www.timesofisrael.com/hours-after-trump-announced-ban-on-claude-ai-us-military-used-it-in-iran-strikes-reports/
3. VỀ LỆNH CẤM VÀ HỢP ĐỒNG 200 TRIỆU USD (27/2/2026)
• NBC News: https://www.nbcnews.com/tech/tech-news/trump-bans-anthropic-government-use-rcna261055
• CNN Business: https://www.cnn.com/2026/02/27/tech/anthropic-pentagon-deadline
• NPR (có băng ghi âm/transcript): https://www.npr.org/2026/02/27/nx-s1-5729118/trump-anthropic-pentagon-openai-ai-weapons-ban
4. PHÂN TÍCH PHÁP LÝ TỪ CÔNG TY LUẬT MAYER BROWN (27/3/2026)
• MAYER | BROWN Law Firm: https://www.mayerbrown.com/en/insights/publications/2026/03/pentagon-designates-anthropic-a-supply-chain-risk-what-government-contractors-need-to-know
5. BÌNH LUẬN TỪ CHUYÊN GIA MICHAEL HOROWITZ (1/3/2026)
• Jerusalem Post: https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-888438
6. TỔNG HỢP TỪ BUSINESS & HUMAN RIGHTS CENTRE
• Business and Human Rights Centre: https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/anthropic-ai-reportedly-used-in-us-israel-strikes-on-iran-amid-dispute-over-autonomous-weapons-targeting/
7. BIÊN NIÊN SỰ KIỆN CÁC CUỘC TẤN CÔNG
• Wikipedia (“List of attacks during the 2026 Iran war”): https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_attacks_during_the_2026_Iran_war
Chào anh Tín,
Nhân độc giả VITO đã dóng góp thêm nhiều chi tiết về AI rất giá trị, và trong đó có nhắc đến quantum calculators … Tôi có nhớ trước đây vài ngày có một số bài trên Internet nói về việc Pháp đầu tư trong lãnh vực này để mong « theo kịp » những cường quốc khác.
Đại khái là mục đích đặt ra cho 2032 là 1000 logic qubits và sau đó sẽ đến số 2048 logic qubits áp dụng trong kỹ nghệ.
https://www.opex360.com/2026/09/25/le-ministere-des-armees-accelere-sur-le-calcul-quantique-en-lancant-le-projet-aliquante/
https://quantique.france2030.gouv.fr/acces-aux-marches/programme-proqcima/
Pháp tài trợ cả 2 lãnh vực « hoạt động » của các máy tính này : gần zéro độ tuyệt đối và nhiệt độ phòng.
Tuy nhiên, chính phủ Pháp đang gặp khó khăn về vấn đề ngân quỹ 2027 và tổng số nợ quốc gia đã lên đến 119% (còn cách xa đàng anh Hoa kỳ) nên không biết từ giờ đến 2032 còn đủ khả năng tài trợ đó không. Vả lại, đến thời điểm đó thì các nước khác có thể đã vượt quá 10000 logic qubits rồi.
Hình như hiện thời những máy tính này không dùng trong AI, nhưng trong tương lai thì chưa biết. Không chừng bị AI nào đó hacks !
Xin góp phần chia sẻ !
Cám ơn độc giả VITO và anh Tín !
Xin cám ơn anh HAI đã bổ túc. Bên Pháp các anh theo dõi kỹ thuật rất sát, và tường tận nữa. Riêng trang GNCĐ cũng trở nên “màu sắc” hơn về mặt kỹ thuật với những góp ý cập nhật và giá trị của các quý độc giả như hai anh HAI và Vito. Xin thay mặt độc giả GNCĐ để cảm tạ các anh. Thân kính. -TTTín
Chào anh HAI, anh Tín,
Cám ơn anh HAI về hai link đã gửi, chi tiết đầy đủ. Xin góp thêm vài dòng về chuyện “qubit” và liên quan đến RSA, sau khi tìm đọc qua internet.
Qubit khác bit thường ra sao
Khác với bit thường (chỉ mang một trong hai trị số 0 hoặc 1), qubit có thể cùng lúc mang cả hai trị số (gọi là “chồng lớp” hay superposition), giống như đồng xu còn đang quay trong không khí, chưa biết sẽ ra mặt nào, so với đồng xu đã nằm yên. Nhờ đặc tính này, một số bài toán mà máy thường phải tính từng bước, máy lượng tử có thể dò nhiều hướng cùng lúc, nên nhanh hơn rất nhiều cho một số loại bài toán nhất định (không phải mọi bài toán).
Qubit vật lý và qubit logic
Từng qubit riêng lẻ (gọi là “qubit vật lý”) rất mong manh, dễ sai số. Phải ghép nhiều qubit vật lý lại, dùng kỹ thuật sửa lỗi, mới ra được một “qubit logic” ổn định. Theo đúng trang anh HAI gửi, mục tiêu của Pháp là 1.000 qubit logic vào 2032, rồi 2.048 qubit logic cho giai đoạn kỹ nghiệp hóa sau đó, đây là con số chính thức, nghe có vẻ ít, nhưng đằng sau đó là số qubit vật lý khổng lồ.
Chuyện qubit liên quan đến RSA
RSA là chữ viết tắt từ tên ba người phát minh: Rivest, Shamir, Adleman, công bố năm 1977 tại MIT.
RSA dùng rộng rãi để bảo vệ ngân hàng, email, giao dịch internet.
Ví dụ dễ hiểu: RSA giống như một cái hộp có hai chìa khóa khác nhau, một chìa để khóa (ai cũng có, “khóa công”), một chìa để mở (chỉ riêng chủ giữ, “khóa riêng”). Ngân hàng gửi khóa công cho anh, máy anh dùng nó khóa kín thông tin trước khi gửi đi, như bỏ thư vào hộp rồi khóa lại. Khóa công chỉ khóa được, không mở được, nên ai chặn giữa đường cũng chịu. Chỉ ngân hàng giữ khóa riêng (tính từ hai số nguyên tố lớn giữ kín) mới mở ra đọc được. Máy thường muốn dò ra hai số nguyên tố đó phải mất hàng ngàn năm.
Máy điện toán lượng tử, nếu đủ mạnh, dùng giải thuật Shor để dò ra hai số đó nhanh hơn rất nhiều, đe dọa phá RSA.
Theo nghiên cứu của Craig Gidney (Google, tháng 5/2025) muốn phá RSA-2048 trong vòng một tuần, cần khoảng 1 triệu qubit vật lý, tương đương chừng 1.000-1.400 qubit logic. Số này giảm rất nhiều so với ước tính năm 2019 (20 triệu qubit vật lý).
Điều đáng chú ý: mục tiêu 1.000 qubit logic của Pháp vào 2032 lại gần khớp với con số 1.000-1.400 qubit logic Gidney ước tính cần để đe dọa RSA, dĩ nhiên đây chỉ là so sánh con số trên giấy, máy có thật sự ổn định đến mức đó hay không thì còn phải chờ.
Vì lo xa chuyện này, từ 8/2024 cơ quan tiêu chuẩn Mỹ (NIST) đã công bố sẵn mã hóa mới gọi “post-quantum cryptography” để thay RSA dần.
Vài dòng góp ý, mong anh HAI và anh Tín xem qua.
Nguồn tham khảo:
Nghiên cứu Craig Gidney (Google, 5/2025) về số qubit cần để phá RSA-2048
https://arxiv.org/abs/2505.15917
(Tựa bài: “How to factor 2048 bit RSA integers with less than a million noisy qubits”, Craig Gidney, đăng ngày 21/5/2025)
NIST, tiêu chuẩn mã hóa hậu lượng tử, 8/2024: https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards
Tin của anh HAI còn nóng hổi, tôi ‘tát nước theo mưa’ xin mạn phép góp thêm phần Pháp dùng quantum vào việc gì qua tìm hiểu thêm từ các nguồn Internet.
Máy điện toán lượng tử của Pháp không chỉ nhắm vào chuyện RSA, mà quốc phòng Pháp còn đặt nhiều mục tiêu khác: xử trí dữ liệu tình báo khối lượng lớn, mô phỏng tác chiến, tối ưu hậu cần (đường đi của xe/tàu/máy bay), tìm vật liệu mới, liên lạc lượng tử không thể nghe lén, huấn luyện AI quân sự, và cả phần liên quan đến vũ khí hạt nhân (CEA/DAM phụ trách công việc răn đe).
Bên Hoa Kỳ, chuyện này ra sao?
Phía phòng thủ, Mỹ đã có kế hoạch từ lâu, cụ thể hơn Pháp về mặt thời hạn:
Mối lo “Harvest Now, Decrypt Later” (hốt trước, bẻ khóa sau): Giới tình báo cảnh báo các nước đối địch (nhất là Nga, Tàu) đang âm thầm thu thập sẵn dữ liệu mã hóa của Mỹ ngay từ bây giờ, chưa giải mã được, nhưng cứ giữ lại, chờ ngày có máy lượng tử đủ mạnh thì giải mã sau. Vì vậy Mỹ không chờ máy lượng tử xuất hiện mới lo, mà phải đổi mã hóa ngay từ hôm nay.
CNSA 2.0 (tiêu chuẩn mã hóa mới của National Security Agency (Cơ quan An ninh Quốc gia Hoa Kỳ) : bắt buộc toàn bộ hệ thống an ninh quốc gia phải đổi sang mã hóa chống lượng tử, theo từng mốc thời gian: hệ thống mới phải đổi từ tháng 1/2027, phần lớn hoàn tất vào 2030, toàn bộ (kể cả hạ tầng cũ) xong vào 2035.
Chiến lược PQC của Bộ Quốc phòng Mỹ (tháng 6/2026): ấn định ngày “support” (2030) và “sử dụng chính thức” (2031) cho toàn bộ hệ thống quân sự.
Hai sắc lệnh hành pháp (Executive Orders) công bố tháng 6/2026: một mặt bắt buộc chính phủ liên bang đổi mã hóa toàn diện (“national PQC migration policy”), mặt khác lập chương trình QC-ADDS (Quantum Computer for Application Development and Discovery Science), nghĩa là Mỹ cũng đang tự xây máy lượng tử riêng của chính phủ, không chỉ lo phòng thủ mà còn muốn tự có máy mạnh, giống như Pháp làm PROQCIMA.
So sánh ngắn với Pháp:
Pháp đặt mục tiêu cụ thể về số qubit (1.000 rồi 2.048 qubit logic), còn phía Mỹ công khai thì nhấn mạnh về thời hạn chuyển đổi mã hóa nhiều hơn là công bố con số qubit cụ thể của máy họ đang phát triển (có thể vì tính bảo mật, không muốn công bố). Về hướng “tấn công”, tức là ai sẽ là người đầu tiên có máy đủ mạnh để bẻ mã người khác, phía Mỹ (qua NSA) kín tiếng hơn Pháp rất nhiều.
Vài dòng góp ý thêm thôi. Cám ơn hai anh đã xem vì hơi dài dòng 😅
Nguồn:
NSM-10 và CNSA 2.0 (NSA): https://postquantum.com/cnsa-2-0/complete-guide/
Chiến lược PQC Bộ Quốc phòng Mỹ (6/2026) và hai sắc lệnh hành pháp (QC-ADDS): https://www.klgates.com/thought-leadership/Preparing-for-Q-Day-New-Executive-Orders-Address-Quantum-Innovation-and-Post-Quantum-Cryptography-6-26-2026
“Harvest Now, Decrypt Later”: https://en.wikipedia.org/wiki/Harvest_now,_decrypt_later
Thân kính,
Vito
Chào anh Vito và anh Tín,
Cám ơn anh Vito đã bổ túc thêm nhiều chi tiết !
Theo như anh Vito đã dẫn, “cuộc chiến” qubits này là một cuộc chạy đua, giống như sword / shield hoặc virus / antivirus etc.
Cách đây khá lâu, nguyệt san phổ thông khoa học “Science et Vie” của Pháp (tương tự “Phổ Thông” ở VN trước 75) có bài nói về quantum calculator này, đem vài khái niệm trong lãnh vực khoa học này đến cho độc giả.
Gần đây, nguyệt san này cũng có một bài tựa đề là “Et si on réduisait les erreurs de calcul quantique avec des cristaux temporels ?” nói về việc các nhà Vật lý học đề nghị “sử dụng tinh thể thời gian để giảm thiểu sai số tính toán trong máy tính lượng tử”.
Nguyên văn trước khi dịch là “Des physiciens proposent d’utiliser des cristaux temporels pour réduire les erreurs de calcul dans les ordinateurs quantiques » (Physicists propose using time crystals to reduce calculation errors in quantum computers).
Theo AI Google (tiếng Anh) về Time Crystal, tôi xin được chép lại :
“Quantum computers act as ideal hardware platforms to create and test Quantum Time Crystal Computing, which uses exotic phases of matter that oscillate indefinitely without losing energy.
What is a Time Crystal?
• Repeating pattern: Regular crystals have atoms arranged in a repeating spatial pattern. Time crystals have a structure that repeats in time rather than space.
• No equilibrium: They break time-translation symmetry by oscillating continuously between discrete states without relaxing into thermal equilibrium.
• Energy input: While they do not lose energy, they typically require periodic driving forces (like laser pulses) to maintain their rhythm.
Role of Quantum Computers
• Qubit programming: Physicists program qubits and quantum logic gates on quantum processors to mimic many-body interactions.
• Precise control: Quantum computers offer high-precision gate operations that avoid the unintended environmental interactions common in older quantum simulators.
• Extended coherence: Time crystals can prolong coherence times, helping researchers mitigate noise and improve quantum machine learning accuracy.
Recent Developments
• Hardware scale: Platforms like Google’s Sycamore and IBM Quantum processors have successfully generated 1D and 2D time crystals.
• New insights: Recent studies show that particle correlations and quantum interactions—once thought to disrupt these phases—can actually stabilize time crystals.
• Practical uses: Researchers explore them to boost quantum memory systems, build ultra-stable quantum clocks, and create sensitive sensors.”
Xin lỗi hai anh và độc giả trang Góp Nhặt Cát Đá của anh Tín, như đã bày tỏ với anh Tín trước đây, ở Pháp không dùng tiếng Việt nên phải “chấp nhận” ngữ vựng mới và nhờ Google dịch qua tiếng Việt.
Trở về “Tinh thể thời gian”, có lẽ nước nào thành công trong lãnh vực này trước sẽ trở thành “cường quốc AI” trong một thời gian (cho đến khi các nước khác bắt kịp).
Theo thiển ý, sự nguy hiểm là Trung cộng hiện đang chi tiền đầu tư trong các trường đại học tại châu Âu để đến gần các kỹ nghệ tiên tiến để rồi sau đó “thâu hồi” đem kiến thức về nước.
Trước đây Trung cộng còn nghèo thì “chép bài”, bây giờ quá giầu nên có thể đầu tư như vậy.
Không biết ở Mỹ có những sự « đầu tư » như vậy không ?
Thật ra thì chúng ta có khuynh hướng chỉ trích Trung hoa hay « chép bài ». Nhưng thật ra thì người Trung hoa đã có những sáng kiến đi trước Tây phương từ lâu.
Cuốn sách « Quand la Chine nous précédait : 3 000 ans de découvertes et d’inventions chinoises », dịch từ nguyên bản tiếng « China: Land of Discovery and Invention » và « The Genius of China: 3,000 Years of Science, Discovery, and Invention. » của Robert K.G. Temple đã dẫn ra các sáng kiến đó.
Khoa học càng ngày càng tiến bộ, nhìn lại mình thì mỗi năm « bớt » một tuổi « sống » 😉
Thôi kệ ráng theo dõi đến đâu hay đến.
Trân trọng !
Hai
PS: Tôi sửa lại một chút, đã xóa đi một link quá dài nói về Time Crystal.